Monika Kujawska

Monika Kujawska

Filolog hiszpański i antropolog z zacięciem botanicznym. Jestem doktorantką w Studium Doktoranckim Nauk o Kulturze na Uniwersytecie Wrocławskim. Od 2007 roku prowadzę projekt badawczy dotyczący medycyny komplementarnej polskich imigrantów, mieszkańców argentyńskiej prowincji Misiones. Mieszkam w Katowicach, z wyboru jestem ogrodniczką, a z konieczności nauczycielką języka hiszpańskiego. Biorę udział w projekcie "dzieło-działka", gdyż bardzo interesują mnie relacje między ludźmi i roślinami, ponadto pilnie słucham tego, co mają do powiedzenia starsi ludzie.

O roślinach na działce

2 04 2009 ::

A. Obserwacja typów ogrodów

Na podstawie samego wyglądu możemy wiele powiedzieć o charakterze ogrodu, a nawet o osobie, która się nim opiekuje.

Zwróć uwagę na powierzchnię trawnika w stosunku do wielkości działki, jaka jest struktura pionowa roślin w ogrodzie, czy znajdziesz tam drzewa, krzewy, rośliny zielne, pnącza? Które z nich przeważają? Zobacz, czy jest żywopłot.

Co możemy ustalić na podstawie tych obserwacji: czy jest to ogród rekreacyjny, rekreacyjno-ozdobny, ozdobny, ozdobno-produkcyjny, produkcyjny.

Ogród rekreacyjny odznacza się dominantą trawnika, inne rośliny zepchnięte są na margines. Obecne są w nim również nieliczne rośliny wieloletnie, takie jak niewymagające krzewy i drzewa spełniające rolę parasoli. Praca w takim ogrodzie jest minimalna, ogranicza się do utrzymania trawnika, niewiele jest w nim narzędzi ogrodniczych (lub zupełny ich brak, poza np. kosiarką).

W ogrodzie rekreacyjno-ozdobnym prawdopodobnie przeważają rośliny wieloletnie (drzewa, krzewy, pnącza, rośliny zielne bulwiaste i cebulkowe, które odradzają się co roku). Dominują rośliny ozdobne, mogą to być egzotyczne krzewy, o dużych, kolorowych kwiatach. To, czy rośliny wydają owoce jadalne, nie liczy się zanadto. Ogród taki wymaga więcej pracy niż rekreacyjny, ale można ją wykonać z powodzeniem raz na miesiąc lub nawet rzadziej.

Ogród o czystej funkcji ozdobnej niezwykle trudno spotkać w ogródkach działkowych. Rośliny ozdobne mogą być wieloletnie lub roczne. Rośliny roczne trzeba wysiać każdej wiosny, wymagają generalnie więcej pracy, przez fakt, że trzeba przygotować glebę do wysiewu, wysiać, rośliny małe są bardziej narażone na eliminację przez chwasty, wymagają częstszego podlewanie. Rośliny wieloletnie można prowadzić na różne sposoby: pozwolić im rosnąć tak jak chcą i przybierać takie kształty jakie „pragną”, zaś opadłych liści i uwiędłych gałązek jesienią nie usuwać. Niektórzy działkowicze wycinają swoje krzewy w fantazyjne kształty, drzewa przycinają, by nie rozrastały się za bardzo i nie rzucały zbyt dużego cienia, przekwitniętym kwiatom obrywają „główki”, podsypują rośliny nawozem, opryskują je, dla swych pnączy budują fantazyjne podpórki.

W ogrodzie ozdobno-produkcyjnym jest znacznie mniej miejsca dla trawnika niż w poprzednich typach ogródków. Rośliny produkcyjne to najczęściej rośliny jadalne. Można zaobserwować, które dominują: wieloletnie krzewy (porzeczka, agrest, aronia, borówka amerykańska, malina, etc.), drzewa owocowe, wieloletnie rośliny zielne (truskawki, poziomki), rośliny jednoroczne. Niektóre rośliny mogą spełniać zarówno funkcję ozdobną i produkcyjną, np. kalina koralowa, rokitnik, dereń jadalny i inne. Niektórzy ogrodnicy mogą jednak ignorować fakt, że dana roślina jest jadalna. Pozwalają by owoce zostały zjedzone przez ptaki, lub opadły na ziemię, sami zaś cieszą się głównie jej wyglądem, zapachem, itp. Rośliny roczne produkcyjne to głównie warzywa. Wymagają one większego nakładu pracy niż wymienione wyżej rośliny wieloletnie. Można jednak zaobserwować różne ciekawe praktyki w ich uprawie jak ściółkowanie, podsypywanie kompostem, tworzenie grządek, uprawę roślin w dużych skrzyniach, tworzenie konstrukcji podporowych, podlewanie „gnojówką” z pokrzywy.

W ogrodzie o przeznaczeniu czysto produkcyjnym dominować będą grządki, krzewy i drzewa, które dają jadalne owoce, nadające się do spożycia na świeżo i do przetworów. Kwiaty ozdobne będą uprawiane głównie na handel, lub dla uzyskania jakiś innych korzyści. W ogrodzie produkcyjnym jest miejsce dla roślin rocznych i wieloletnich. Na działkach tego typu można zaobserwować ciekawe konstrukcje mające na celu odstraszać szkodniki, w tym ptaki żywiące się przysmakami ludzi, np. czereśniami, czy też inne konstrukcje mające odstraszać gryzonie np. puszki na drutach wbitych w kretowizny.

Żywopłoty chronią ludność miast przed hałasem i kurzem (do pewnego stopnia), ponadto stwarzają przyjazne warunki do życia dla małych zwierząt. Żywopłoty mogą być wykonane z różnych roślin. Niektóre wymagają przycinania dwa razy do roku, inne nie wymagają żadnej modyfikacji. Osoby, które chcą mieć działkę o charakterze naturalistycznym prawdopodobnie wybiorą żywopłot mniej wymagający, taki żywopłot wymaga jednak więcej miejsca.

[czytaj dalej...]

Jak zbierać i przygotowywać rośliny do zielnika

2 04 2009 ::

Przygotować sobie teczkę i kilka gazet (najlepiej dzienniki, zdolne absorbować wilgoć). Teczka może być z plastiku, grubego kartonu, sklejki. Wymiary: roślina powinna zmieścić się w gazecie formatu „Gazety Wyborczej”, lub „Dziennika” (nie wystawać poza nią).

Teczkę i kilka gazet nosić ze sobą w miarę możliwości na każde spotkanie z działkowcami. Po zebraniu roślin należy je wysuszyć. Robimy to zmieniając gazety codziennie, teczkę mocno przyciskać ciężkimi przedmiotami.

Układanie roślin:
- jeśli roślina jest nieduża, wówczas kilka sztuk ułożyć na gazecie

- jeśli jest zbyt długa, to zgiąć ją w kształcie V, N, M

- jeśli jest zbyt długa i mocno liściasta, przeciąć na pół lub na trzy części i ułożyć je obok siebie

- jeśli liść rośliny jest bardzo duży i nie mieści się na gazecie, można go złożyć tak, by widoczna była podstawa liścia, jego czubek i ogólny kształt. Pamiętać by duże liście mocno przyciskać, żeby się nie fałdowały. Dodatkowo można obłożyć je ligniną. W ten sposób szybciej wyciągniemy z nich wodę

- pnącze, które naturalnie zgina się, może zostać w kształcie litery U

- liście tak ułożyć by nie nachodziły na siebie, niektóre odkręcić, by widzieć spodnią część, to samo z kwiatami. Niektóre płatki kwiatów otworzyć, by widzieć ich wnętrze (pręciki, słupki). Z kwiatami należy obchodzić się bardzo delikatnie, gdyż ich „kompletność” bywa często kluczowa dla zidentyfikowania danej rośliny

- przy układaniu roślin na gazecie pamiętać o tym, że powinny one w miarę możliwości zachować naturalny kierunek liści, pędów, i innych części. Kwiaty zwieszone, powinny pozostać zwieszone, a kwiaty wyprostowane powinny pozostać proste

- jeśli roślina ma bardzo wąskie liście lub zwijające się (dotyczy to głównie traw), lub jeśli jest bardzo ciepło i zerwana roślina szybko więdnie, wtedy można zmoczyć ją wodą lub włożyć do lekko namoczonej gazety, to pomoże w rozprostowaniu poszczególnych jej części.

- jeśli roślina jest zbyt rozłożysta, o bardzo rozgałęzionych pędach, wtedy można niektóre pędy i liście powycinać, ale w taki sposób by nie pozbawić ich cech (charakterystycznych form pędów i liści), np. odcinając liść pozostawić fragment jego ogonka przy okazie, na znak, że kiedyś tam wyrastał organ.

- owoce, jeśli są grubsze niż 2-3 cm., tniemy wzdłuż lub wszerz. Możemy zrobić małą kopertę, w którą włożymy owoce, które odpadły podczas suszenia rośliny.

- iglaki podczas suszenia „sypią się”, wiec od początku trzymać je w czymś na kształt koperty z gazety.

[czytaj dalej...]

dzielo dzialka zaloga dzi kolekcja dzielo dzialka formularz kontaktowy Muzeum Etnograficzne w Krakowie