At the allotment Fot. Aleksander Duraj

Działki jako inspiracja dla artystów? Tak. Najczęściej fotografia ale i performance, czasem film, niekiedy malarstwo. Przykłady znajdziemy nie tylko w Polsce, także na wiedeńskiej wystawie o działkach (otwartej jeszcze przez 2 tygodnie). Cykl fotografii realizowanych przez wiele sezonów na krakowskim ROD “Grzegórzki” Aleksandra Duraja to oś wystawy pokazywanej w naszym muzeum. Prace te trafiły do kolekcji MEK, ale i do Kiyosato Museum of Photographic Arts w Japonii.

W tle prac naszych gości i jednocześnie współautorów książki chciałabym przypomnieć o fotograficznym i artystycznym projekcie dokumentacji londyńskich ogródków działkowych likwidowanych pod budowę stadionu olimpijskiego. Chodzi o prace Jana Stradtmanna , Mimi Molica, fotografie z kolekcji Muzeum Londynu.

Do zobaczenia w czwartek, WSTĘP WOLNY.

Polecamy najnowszą wystawę Jana Bujnowskiego SUPER WIEŚ, którą można oglądać do 1 lipca w Galerii Fotografii 5A, Wydział Sztuki UP, ul. Karmelicka 41.
Przykłady różnych prac Mathilde Papapietro pod tym linkiem.
Link do książki Patrycji Cembrzyńskiej tutaj

Eksperyment to hasło, które otwiera cykl spotkań z wątkami poruszanymi w książce o ogródkach działkowych, opartej na badaniach realizowanych przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie w ramach projektu „dzieło-działka”. Przed nami w czerwcu spotkanie o fotografii, wrześniowe o wolności i ziemi, i październikowe o samym procesie badań.

Fragment z okładki:

W książce znajdziemy eseje, artykuły naukowe czy projekty artystyczne, ukazujące różne aspekty działkowego życia. Mnogość wątków tu zawartych przyprawia o zawrót głowy: od historycznego kontekstu narodzin idei działki poprzez kwestie prawne dotyczące własności ziemi i nierównej walki, jaką działkowcy toczą z silniejszymi deweloperami, refleksję na temat roli i rodzajów roślin uprawianych na działce (oraz tego, co o nich myślą i mówią sami działkowcy), zagadnienia działkowej wynalazczości oraz inspiracji, jaką czerpią z działek artyści, aż po kwestie czysto egzystencjalne związane z pamięcią, obecnością, samotnością, upływem czasu.

Zapraszamy!

W wiedeńskiej dzielnicy muzeów, w Centrum Architektury AzW przygotowano dużą wystawę poświeconą historii idei uprawiania ziemi w przestrzeni miejskiej. Kuratorka, Elke Krasny, wraz z dużym międzynarodowym zespołem ekspertów, prezentuje współczesne i historyczne przypadki z Chicago, Lipska, Wiednia, Nowego Jorku, Paryża, Hong Kongu, Istambułu, Porto Allegre, Hawany czy Quitro. Ekspozycja opowiada o organizujących się wokół tej idei grupach, nieformalnych inicjatywach i przestrzeniach jakie dzięki ich działaniom powstały. To inne niż znane z oficjalnej wykładni spojrzenie na urbanistykę, które stawia przed widzami pytanie: czego można się nauczyć z tych oddolnych inicjatyw? Jak architekci mogą się posłużyć wypracowanymi w różnych zakątkach świata rozwiązaniami?

Przed wejściem ustawiono sprytną instalację nawadniającą szereg donic z ogródkiem najwyraźniej „w procesie”, tu coś wyrosło bardziej, w innym pojemniku mniej. Instalacja nawadniająca to zlepek rozmaitości zrecyklingowanych, które poskładane w całość, działają. Po wejściu na teren wystawy znajdujemy się w dużej hali, poprzedzielanej siatką ogrodzeniową (wykorzystano rzeczywiste ogrodzenia używane przez wiedeński ZIKiT), na niej zaczepiono rośliny w osłonkach ze ściętych butelek PET. Co jakiś czas bileterka wyrusza z konewką na obchód. Sala jest wysoka i doświetlona, zapewne w czerwcu rośliny te będą jeszcze wyraźniej obecne.

Każdy wykrojony siatką rewir to osobny świat oddolnego działania, zbudowany ze zdjęć, informacji na planszach, krótkich filmów i nagrań. W środku siedziska ze starych szafek. Obok głównej obszernej sali w podłużnym pawilonie prezentowana jest praca fotograficzna, kilkadziesiąt zdjęć bram ogródków działkowych w Wiedniu. Pierwsze chwile na wystawie to historia ruchu działkowego w oparciu o niemieckojęzyczne archiwalia z Lipska (gdzie istnieje muzeum ogródków działkowych), z Wiednia ale i wypowiedzi współczesnych działkowców.

Samo dokładne obejrzenie całości zajmuje około 3 godzin. To duża porcja wiedzy i wiele spotkań z prezentowanymi na wystawie bohaterami miejskiego ogrodnictwa. Zapadają w pamięć tureccy ogrodnicy z Istambułu i uszczuplany teren ogrodów z powodu rozbudowy infrastruktury sportowej.

Wystawie towarzyszy książka, którą tworzą eseje opisujące wszystkie prezentowane przypadki. Także tutaj głównym redaktorem jest Elke Krasny. Autorami współpracownicy zaangażowani w projekt. O czym poczytamy? W eseju kuratorki projektu przybliżającym historię zielonej idei w mieście o tym, że

ogrodnictwo daje siłę i moc do działania.

W innych tekstach: o greckim pawilonie na 12 biennale architektury w Wenecji, Arka. Stare nasiona dla nowych kultur metropolii, autorstawa architektów Phoebe Giannisi i Zissisa Kotionisa. W tekście Nieformalne zmienia się w główny nurt. O miejskim dizajnie między romantyzacją a realnością miasta (Anke Hagemann) o przenikaniu obrzeży kultury spontanicznego recyklingu do głównych nurtów wizualnych architektury czy mody. Jest i tekst historyczny poświęcony działkom w Lipsku. Znajdziemy również fotograficzną prezentację bram ogrodów działkowych Wiednia (seria Uny Steiner). Poczytamy o Rekreacji jako funkcji publicznej w miejskich społecznościach w eseju Jane Addams, noblistki, pierwszy raz opublikowanym w 1912 roku w American Journal of Sociology. Jest esej poświęcony sytuacji żywnościowej Wiednia po I wojnie światowej i ratunku jaki nadszedł z miejskich ogródków (Klaus Novy). Poczytamy o budowniczych tymczasowych foliowych bud i namiotów, całych miasteczek, które zamieniają się w trwałe i pełne życia domostwa – w Tokio, w Limie czy w innych miejscach. Dowiemy się inicjatywach holenderskich, brytyjskich, francuskich współcześnie realizowanych w opozycji wobec narzucanego inwestorskiego charakteru nowej architektury wielkich miast. Odwiedzimy Sarigöl w Istambule, niewielką dzielnicę 3 tysięcy domów zbudowanych bez administracyjnego prawa do budowy ale za to w oparciu o zwyczajowe prawo zajęcia terenu (gecekondular). Poczytamy o miejskich uprawach rolniczych od Hawany do Milwaukee. Odwiedzimy zakątki Azji i Ameryki Południowej. W sumie 350 stron przygody z żywotnym, zielonym obliczem urbanizmu. Książka dostępna w bibliotece naszego Muzeum.

Mimo, że w krótkim wstępie pióra Dietmara Steinera, dyrektora AzW i osoby, która przyczyniła się do powstania dzielnicy muzeów pada deklaracja, że Centrum Architektury to nie jest miejsce o jakiejś ideologicznej orientacji to czytamy również, że

architektura jest jak jedzenie,

jej wpływ na codzienne życie jest ogromny. Przekaz projektu Hands-on Urbanism należy rozumieć jako wyzwanie i afirmację prawa mieszkańców miast do unikalnych, własnych praktyk oddolnego urbanizmu, dodałabym, że agraryzmu również. W czasie przeobrażeń społecznych, hasło wzięcia ziemi w mieście we własne ręce świetnie się wpisuje w potrzeby miszkańców (od niedawna wg ONZ więcej ludzi na kuli ziemskiej mieszka w miastach niż poza nimim).

Film o wystawie, rozmowa z kuratorką: Hands-On Urbanism 1850-2012 The Right to Green

Pokażemy na niej zdjęcia Aleksadra Duraja, intrygujący portret działkowców i działek. Jest to nasycona barwami i emocjami opowieść o granicy i o nawiązywaniu więzi. Przemówią też sami działkowcy – będzie można posłuchać fragmentów nagrań zarejestrowanych podczas badań. Widzowie będą też mogli zobaczyć kilka przedmiotów z tworzonej przez MEK kolekcji poświęconej działkom i wspólnie z nami zastanowić się, jakie tropy interpretacyjne można z nich wysnuć.

Wyniki badań zaprezentuje książka. Autorami są zaangażowani w badania antropolodzy, etnografowie, etnobotanicy, a także badacze uprawiający socjologię, kulturozawstwo, filolodzy, historyk sztuki. W książce znajdziemy teksty bezpośrednio oparte o badania „dzieło-działka”, jak i nawiązujące do samej idei działki, działkowej praktyki czy procesu badań. Pokazujemy także fotografie artystów, dla których ogródki działkowe stanowią inspirację.

Kampania dotyka czułego ogrodniczego punktu, szkodników. Sposobów na walkę z nimi jest wiele, od ekologicznych po drastyczne, które można nazwać bronią chemiczną. Bez wahania działkowcy do szkodników zaliczą nornicę, ślimaki, kreta i inne zarazy, a nawet zakradające się na działki w Krynicy jeleninie. Dla pszczelarza szkodnikiem będzie sikorka wyjadająca przy oczku ula pszczoły, dla kogo innego kot działkowy polujący na ptaki.

Skąd się wziął krecik w mieście? Wikipedia podaje, że postać Krecika powstała w 1956 roku. Autor postaci, Zdenek Miller, nie raz sięgał po tematy ogrodnicze: ratowanie ogrodu przed buldożerem, naprawianie ogrodowego węża.

wnętrze pokoju imitującego las Krecik w mieście Wyd. Artia

widok z okna mieszkania w bloku Krecik w mieście Wyd. Artia

W 1982 roku powstał pierwszy dłuższy odcinek serii, opowiada przygody Krecika, Jeża i Zajączka w mieście powstałym w miejscu ich lasu. Dostałam piękne wydanie tej książki na 8 urodziny od mojej przyjaciółki z ławki. Z wyczuciem wyrysowana ekologiczna historyjka dziś porusza na nowo kolejne pokolenie dzieci. Genialna jest scena nocnej akcji partyzanckiej na parkingu, kiedy trójka zwierzątek zatkała rury spalinowe zaparkowanych aut skradzionymi serdelkami. Z betonowej pustyni wyratowały bohaterów łabędzie.

Ekologiczne praktyki odstraszania szkodników promowane są w książkach serii „Obrazki dla maluchów”. Francuskojęzyczne dzieci wiedzą, że zagrodzą ślimakom drogę jeśli posypią ziemię kawą, a myszki uciekną na dźwięk furczących plastikowych butelek PET nadzianych na patyczki.

Walka ze szkodnikami seria Obrazki dla maluchów pt. Chrońmy naszą planetę

Działkowcy ekologiczni odstraszają krety wibrującym metalowym prętem, wibracje powoduje nadziana na niego aluminiowa puszka poruszana wiatrem. Krecia muzyka. Poniżej fragment wypowiedzi działkowca z ROD im. Lewińskiego w Krakowie, wywiad prowadziła Patrycja Cembrzyńska:

Chcąc mieć działkę, to jest dużo do opowiadania. Ktoś pomyśli, o, że działkę… to się nic nie robi. To jest, proszę panią, cała przyroda. Tego trzeba lubić… Mówić do tego. Nawet się przeżegnać, żeby mi to urosło. Żeby mi tu te gady, krety i te inne nie wyryły. Widzi pani puszki od piwa daję… druty… (…) dźwięki… jak wiatr… mysior poczuje, że szeleszczy, tak on już ucieka. A sąsiadka nie dała, to takie kopce tam miała. Mówi: „Panie Leszku, jak Pan ma ładnie, trawnik, a u mnie to co metr kopce”. „Pani sąsiadko! Trzeba druty powbijać. No i puszki, albo może… tak… żeby to dzwoniło. Przyjdzie wiatr, trochę podzwoni, uciekną”. Mówi: „A no dobryś Pan jest, Pan wygonił od siebie do mnie”. A ja: „A trudno, ja nie będę wszystkim… tylko tak doradzam!” (…)

Erwin Sówka Moja Lauba wł. Muzeum Śląskie w Katowicach

Danuta Orzechowska-Babel Ogród radości 2011 olej na płótnie wł. Stanisław Gerard Trefoń

Wystawa podzielona jest na kilka stref (np. ogrody fantastyczne, ogród przydomowy). Jako elementów aranżacyjnych użyto cytatów z małej architektury (pergole, ławka, krzesełka ogrodowe), sztucznych i prawdziwych roślin, odgłosów ptaków. Środki te mają wzmacniać ogrodową atmosferę. Pracom towarzyszą podpisy, cytaty literackie autorów takich jak Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Zbigniew Herbert. Obrazowi Pawła Wróbla z 1972 „Ogródki działkowe” towarzyszy cytat z „Pana Tadeusza” (w archiwum obiektów tygodnia MEK inna praca Pawła Wróbla). To chyba daleki ślad wypowiedzi sprzed prawie trzydziestu lat prof. Sławomira Magali o tym, że architektura ogródków działkowych, altanek, nawiązuje do estetyki dworkowej.

plakat wystawy Raj nieutracony czyli o ogrodach Muzeum Śląskie w Katowicach

Kuratorem wystawy i autorką scenariusza jest Sonia Wilk we współpracy z Magdaleną Łuków vel Broniszewską. Prezentacja stanowiła część programu polskiej prezydencji kulturalnej w Radzie Unii Europejskiej. Na plakacie wykorzystano pracę Raj z 1977 (olej na płótnie) Hanny Maciejewskiej ze zbiorów MEK.

Juz za 2 miesiące w publikacji prezentującej wyniki naszych badań będzie można przyjrzeć się z bliska historiom działkowym, które zebrane w 400 stronicową książkę dokumentują, interpretują i przybliżają świat działek i jego osadzenie w historii.

Stała wystawa Garden Museum pokazuje poprzez ogrodnicze narzędzia, podręczniki, wszelkie około-ogrodnicze artefakty kształtowanie się w Anglii ogrodniczych pasji. XIX-wieczne noże, pazurki, naczynia, miarki na nasiona, liczydło do zielonego groszku, konewki, stracha na ptaki w kształcie kota, szklany prostownik do ogórków, kosiarki, pierwsze szafki sklepowe na sprzedaż nasion, katalogi ogrodowe, fotografie ale i dzieła sztuki za temat mające ogrodnictwo. Dzięki proponowanej ścieżce zwiedzania można śledzić jak zawód robotnika ogrodowego zmieniał się w szanowaną profesję.

Muzeum powstało w 1977 roku, 3 lata później założono ogród. Położone jest w wyjątkowym miejscu. Dzielnica Lambeth jest częścią południowego Londynu. Tu stoi zaadoptowany na potrzeby muzeum porzucony kościół St’Mary (już w XII wieku stała tutaj świątynia), usytuowany na lewym brzegu Tamizy, na przeciw Parlamentu. Niewielki ogród to dawny cmentarz, gdzie pielęgnuje się nieco tajemniczy nagrobek Johna Tradescant’a(1570-1638), pierwszego w historii brytyjskiego ogrodnictwa tak znaczącego ogrodnika i „łowcy roślin”. Ten podróżnik (zachowały się jego zapisy z podróży do arktycznej Rosji z 1618 roku, podróżował do Algierii, brał udział w wyprawach przeciwko piratom), zwoził okazy przyrodnicze oraz etnograficzne, które gromadził w swoim domu w Lambeth, pozyskiwał je także od przyjaciół, takich jak John Smith, którego dary stworzyły zbiory amerykańskie. Jego Gabinet Osobliwości był pierwszym w Anglii otwartym dla publiczności muzeum. Zbiory trafiły do Oxfordu, do otwartego w XVIII wieku muzeum uniwersyteckiego Ashmolean Museum.

Od 2008 roku Muzeum Ogrodów przeżywa drugą młodość, uznawane za jedno z najlepszych londyńskich małych muzeów. Do kwietnia można oglądać wystawę poświęconą idei zieleni i miast „Od Miasta-Ogrodu do Zielonego Miasta”, prezentującą ostatnie 150 lat kultywowania tej idei.