Czy prawo do miasta = prawo do działki? Jak działki budują miejskie wspólnoty i świadomość ekologiczną? Co zrobić, by miejskie ogrodnictwo kwitło?

W spotkaniu udział weźmie Ewa Błachut (prezes RPD Dębniki, wiceszefowa PZD Małopolska), Anna Zabdyrska, artystka, projektantka i działkowiczka, autorka grafiki TEGO bloga, i przedstawicielki “dzieło-działka (Łucja i ja).

Ale to nie koniec działkowych atrakcji w Bunkrze. W piątek o godz. 20.00 odbędzie się projekcja szwajcarskiego filmu dokumentalnego “Nasz rajski ogród” o ogródkach działkowych. Organizatorzy zachęcają także do wymiany plonami działkowymi, i nie tylko. Całość wydarzeń możliwa dzięki współpracy Bunkra Sztuki, Muzeum Etnograficznego oraz Zbiornika Kultury.

Podczas spotkania będzie można kupić książkę “dzieło-działka” w promocyjnej cenie 49 zł!
Spotkanie na świeżym powietrzu.

Miejska partyzantka ogrodnicza dochowała się bujnych krzaków pomidorów i kwitnącej cukinii ale i śladów po sadzonkach, które pewnie zasiliły miejski grunt w innym miejscu. Oto kilka dowodów, że nocą też rośnie, a tradycje ptolemejskie podpowiadają, że szybciej…

Gorąco zachęcam do miejskiej partyzantki ogrodniczej. We własnym zakresie lub z Psem Ogrodnika, warto sadzić w mieście nie tylko rośliny ozdobne. Ostatnio sporo ukazało się tekstów na temat miejskiego ogrodnictwa, jak choćby znów o działkach i o uprawach nie-działkowców.

Efekty działań m. in. Czarnej Dalii (miejscy partyzanci oczywiście przybrali pseudonimy) możemy podziwiać na zdjęciach z wczorajszej nocy, dziękuję Kasi Słaby and company za podgórski spacer!

Porzucam wieszczy ton i sięgam po brytyjski przykład nie oglądania się na to, co politycy mają do powiedzenia. Kolejki po przydział działki są bardzo długie (pisałam już raz o tym tutaj). Istnieje tam jednak przepis mówiący o tym, że jeśli do gminy/ dzielnicy zgłasza się co najmniej sześć osób z wnioskiem o wskazanie ziemi pod uprawę gmina/ dzielnica ma obowiązek teren taki wskazać, jest to prawo coraz powszechniej egzekwowane. Zamiast trawników Brytyjczycy sieją dzikie łąki (w Polsce dostępne lokalne odmiany u Łukasza Łuczaja), zakładają bujne ogrody balkonowe (Vertical Veg), a prawie siedemdziesiąt tysięcy ludzi radzi sobie inaczej. Jak?

Gdy portal landshare.net wsparł charyzmatyczny lifestylowy kucharz i dziennikarz Hugh Fearnley-Whittingstall, autor popularnego programu telewizyjnego River Cottage (stary jak świat temat o przenosinach na wieś i dobrodziejstwach kulinarnych z tego płynących), propagator szczęścia hodowlanych kur (kampania Chicken Out! czyli Kurczaki wynocha!), wówczas skupił liczną społeczność wokół tego pomysłu. Portal o jakim mowa to machina łącząca tych, którzy szukają ziemi z tymi, którym jej zbywa. W działania mogą się włączać również chcący doradzić lub podziałać społecznie na rzecz wolnych ogrodów. Ziemia, która rzuca wyzwanie i nie powinna się po prostu marnować może być polem przy parafii, wąską działką za supermarketem ale i skrawkami przed kamienicą. Sieć działa nie tylko w Wielkiej Brytanii ale i w Kanadzie, startuje w Australii. Na portalu znajdziemy instruktaż jak się za to zabrać, następnie jak się zabrać za ogrodnictwo, a także jak pomóc samorządom współdziałać w tym temacie.

Brytyjskie pomysły społeczne na ogół wyprzedzały swoją epokę, w końcu pierwsze ogródki działkowe powstawały właśnie tam, Anglia wkraczała w epokę wiktoriańską z rozwijająca się ideą ogrodowych pól dla bezrobotnych lub robotników, do 1899 uprawiano tam już 440 tysięcy działek! Brytyjscy historycy idei łączą powstanie ogrodnictwa działkowego z siedemnastowiecznym problemem ogradzania pól pod rozwój fabryk i ówczesnymi buntami chłopskimi, ale to już motyw na zupełnie inną opowieść. Więcej w książce „dzieło-działka” !

Zdumiewały mnie braki w argumentacji strony składającej wniosek o uchylenie ustawy i krytycznie wypowiadających się posłów. Tymczasem dwaj prawnicy PZD wypadli brawurowo, wymowność i przygotowanie niczym z amerykańskiego serialu prawniczego. Działki w wielkim mieście.

W oczekiwaniu na dalsze odcinki serialu o działkach (swoją drogą aż dziwi, czemu dotąd nie powstał żaden!) zapraszam do innej aglomeracji. Można działkować, choć pomysł na miejski ogród trochę się różni.

Działkowiczka w ogrodzie, fot. Stefano Zanini

W Paryżu i okolicznych miejscowościach jest wiele ogródków uprawianych przez osoby skupione w stowarzyszeniach lub po prostu przez grupy przyjaciół. Znajoma ogrodniczka, Marta Fraticelli pojawia się na działce w każdej wolnej chwili, są to głównie niedziele. Najbardziej lubi odkrywać rośliny, ich zastosowania, przetwarzać rośliny lecznicze i owoce, które tam rosną, przyrządzać posiłki z tego co uda się zebrać. Przygodę z ogrodem zaczęła rok temu, wciąga się coraz bardziej. W niedzielę, 17 czerwca było święto ogrodu, warzywne atelier zapraszało na koncert owadziej muzyki. Przyznam, że nieźle to brzmi.

Święto ogrodu, fot. Stefano Zanini

Wraz ze znajomymi założyli „Ogród solidarnego Ivry” we wrześniu. To grupa dwunastu osób praktykujących ogrodnictwo poprzez permakulturę. Uprawiają ziemię wspólnie, nie dzieląc jej na osobne działki, za to dzielą się zbiorami. Bezdomni, którzy pomieszkiwali wcześniej w tym miejscu także mają w tym ogrodzie swój udział. Ogród działa póki co bez specjalnego przydziału, choć o niego wystąpiono w maju 2011, a więc na pięć miesięcy przed założeniem ogrodu, gmina nie udzieliła odpowiedzi. Teren jest gruntem komunalnym podparyskiej gminy Ivry sur Seine, aglomeracyjnej choć tuż za autostradą. Celem przedsięwzięcia jest uwrażliwienie i zbliżenie mieszkańców do ogrodnictwa i natury w mieście, w którym jest wiele przestrzeni zielonych, dotąd niezagospodarowanych.

Na blogu ogrodu możemy zobaczyć jak tworzono ogród oraz działkową dyscyplinę sportową: skoki przez zagony. Polecam!

Merci beaucoup Marta et Stefano!
Karolinie dziękuję za działkową czujność i kontakt!

Działkowcy odbywają w terenie spotkania z politykami, piszą listy, apele, wieszają flagi. W prasie codziennej wzrosła częstotliwość publikacji na temat ogródków działkowych. Toczy się rozgrywka o przyszłość terenów, na których rosną działki. Nieprzychylne postawy są natychmiast celnie punktowane na łamach strony internetowej PZD, skrupulatnie publikowane są również źródła z jakich napływa poparcie.

Problem własności ziemi i tego, co z nią robić – czy uprawiać pomidory czy zamieniać na pieniądze a potem pomnożoną i oderwaną od tu i teraz wartością spekulować na giełdach, oto jest pytanie. Skarb Państwa szuka rozwiązania problemu roszczeń jakie wysuwają poprzedni właściciele ziemi, na której są działki. Problem w głównej mierze dotyka wielkich miast, w niewielkich ośrodkach współpraca między samorządem a działkowcami na ogół przebiega w lepszej atmosferze.

Pozostaje śledzić bieg wydarzeń, argumenty obu stron konfliktu o działki w miastach. I sądzić niezawiśle.

A w szczegółach: jest to wyspiarska inicjatywa (rzecz się dzieje na wyspie w Parku Krakowskim!) organizowana przez Romana Dziadkiewicza & Ensemble, pod hasłem Odmieńcy (Wojna). Pełny temat spotkania brzmi:

Estetyka czyli polityka przestrzeni miejskiej, o estetycznych i politycznych aspektach przestrzeni miejskiej, form zarządzania i partycypacji w wizerunku miasta.

W letni środowy wieczór, 20 czerwca o godz. 19.00 podebatują na temat partycypacji i miejskiej estetyki zaproszeni goście: Jacek Maria Stokłosa (Główny Plastyk Miasta), Karol Kurnicki (socjolog miasta UJ), Anna Komornicka (architektka krajobrazu, Akademia Alternatywnej Architektury Krajobrazu), Beata Seweryn (redaktorka Architektura & Biznes), Małgorzata Gołębiewska (dyrektor artystyczny festiwalu Artboom), Łukasz Dąbrowiecki (filozof, aktywista Federacji Anarchistycznej Kraków), Piotr Klepacki (Pies Ogrodnika).

Organizatorzy deklarują:

Chcemy zapytać o prawo do miasta, przestrzenie dla uczestnictwa mieszkańców w kształtowaniu polityki miasta czy dzielnic, aspekty formalne, prawne procesów partycypacyjnych i wolę dialogu.

Czekamy na relację!

Partyzantka ogrodnicza wystartowała już wieczorem, dziś o poranku był ciąg dalszy. Pierwsze kroki skierowano w stronę Podgórza, rozglądajcie się wokół – gdzie by tu jeszcze zadziałać?

Pies Ogrodnika czeka na zgłoszenia! pies-ogrodnika@o2.pl tel. 500 226 486.

W wiedeńskiej dzielnicy muzeów, w Centrum Architektury AzW przygotowano dużą wystawę poświeconą historii idei uprawiania ziemi w przestrzeni miejskiej. Kuratorka, Elke Krasny, wraz z dużym międzynarodowym zespołem ekspertów, prezentuje współczesne i historyczne przypadki z Chicago, Lipska, Wiednia, Nowego Jorku, Paryża, Hong Kongu, Istambułu, Porto Allegre, Hawany czy Quitro. Ekspozycja opowiada o organizujących się wokół tej idei grupach, nieformalnych inicjatywach i przestrzeniach jakie dzięki ich działaniom powstały. To inne niż znane z oficjalnej wykładni spojrzenie na urbanistykę, które stawia przed widzami pytanie: czego można się nauczyć z tych oddolnych inicjatyw? Jak architekci mogą się posłużyć wypracowanymi w różnych zakątkach świata rozwiązaniami?

Przed wejściem ustawiono sprytną instalację nawadniającą szereg donic z ogródkiem najwyraźniej „w procesie”, tu coś wyrosło bardziej, w innym pojemniku mniej. Instalacja nawadniająca to zlepek rozmaitości zrecyklingowanych, które poskładane w całość, działają. Po wejściu na teren wystawy znajdujemy się w dużej hali, poprzedzielanej siatką ogrodzeniową (wykorzystano rzeczywiste ogrodzenia używane przez wiedeński ZIKiT), na niej zaczepiono rośliny w osłonkach ze ściętych butelek PET. Co jakiś czas bileterka wyrusza z konewką na obchód. Sala jest wysoka i doświetlona, zapewne w czerwcu rośliny te będą jeszcze wyraźniej obecne.

Każdy wykrojony siatką rewir to osobny świat oddolnego działania, zbudowany ze zdjęć, informacji na planszach, krótkich filmów i nagrań. W środku siedziska ze starych szafek. Obok głównej obszernej sali w podłużnym pawilonie prezentowana jest praca fotograficzna, kilkadziesiąt zdjęć bram ogródków działkowych w Wiedniu. Pierwsze chwile na wystawie to historia ruchu działkowego w oparciu o niemieckojęzyczne archiwalia z Lipska (gdzie istnieje muzeum ogródków działkowych), z Wiednia ale i wypowiedzi współczesnych działkowców.

Samo dokładne obejrzenie całości zajmuje około 3 godzin. To duża porcja wiedzy i wiele spotkań z prezentowanymi na wystawie bohaterami miejskiego ogrodnictwa. Zapadają w pamięć tureccy ogrodnicy z Istambułu i uszczuplany teren ogrodów z powodu rozbudowy infrastruktury sportowej.

Wystawie towarzyszy książka, którą tworzą eseje opisujące wszystkie prezentowane przypadki. Także tutaj głównym redaktorem jest Elke Krasny. Autorami współpracownicy zaangażowani w projekt. O czym poczytamy? W eseju kuratorki projektu przybliżającym historię zielonej idei w mieście o tym, że

ogrodnictwo daje siłę i moc do działania.

W innych tekstach: o greckim pawilonie na 12 biennale architektury w Wenecji, Arka. Stare nasiona dla nowych kultur metropolii, autorstawa architektów Phoebe Giannisi i Zissisa Kotionisa. W tekście Nieformalne zmienia się w główny nurt. O miejskim dizajnie między romantyzacją a realnością miasta (Anke Hagemann) o przenikaniu obrzeży kultury spontanicznego recyklingu do głównych nurtów wizualnych architektury czy mody. Jest i tekst historyczny poświęcony działkom w Lipsku. Znajdziemy również fotograficzną prezentację bram ogrodów działkowych Wiednia (seria Uny Steiner). Poczytamy o Rekreacji jako funkcji publicznej w miejskich społecznościach w eseju Jane Addams, noblistki, pierwszy raz opublikowanym w 1912 roku w American Journal of Sociology. Jest esej poświęcony sytuacji żywnościowej Wiednia po I wojnie światowej i ratunku jaki nadszedł z miejskich ogródków (Klaus Novy). Poczytamy o budowniczych tymczasowych foliowych bud i namiotów, całych miasteczek, które zamieniają się w trwałe i pełne życia domostwa – w Tokio, w Limie czy w innych miejscach. Dowiemy się inicjatywach holenderskich, brytyjskich, francuskich współcześnie realizowanych w opozycji wobec narzucanego inwestorskiego charakteru nowej architektury wielkich miast. Odwiedzimy Sarigöl w Istambule, niewielką dzielnicę 3 tysięcy domów zbudowanych bez administracyjnego prawa do budowy ale za to w oparciu o zwyczajowe prawo zajęcia terenu (gecekondular). Poczytamy o miejskich uprawach rolniczych od Hawany do Milwaukee. Odwiedzimy zakątki Azji i Ameryki Południowej. W sumie 350 stron przygody z żywotnym, zielonym obliczem urbanizmu. Książka dostępna w bibliotece naszego Muzeum.

Mimo, że w krótkim wstępie pióra Dietmara Steinera, dyrektora AzW i osoby, która przyczyniła się do powstania dzielnicy muzeów pada deklaracja, że Centrum Architektury to nie jest miejsce o jakiejś ideologicznej orientacji to czytamy również, że

architektura jest jak jedzenie,

jej wpływ na codzienne życie jest ogromny. Przekaz projektu Hands-on Urbanism należy rozumieć jako wyzwanie i afirmację prawa mieszkańców miast do unikalnych, własnych praktyk oddolnego urbanizmu, dodałabym, że agraryzmu również. W czasie przeobrażeń społecznych, hasło wzięcia ziemi w mieście we własne ręce świetnie się wpisuje w potrzeby miszkańców (od niedawna wg ONZ więcej ludzi na kuli ziemskiej mieszka w miastach niż poza nimim).

Film o wystawie, rozmowa z kuratorką: Hands-On Urbanism 1850-2012 The Right to Green

W przyszłym tygodniu startujemy z działaniami wokół wyschniętych klombów w donicach, które zapomniane i przezroczyste, strzegą codziennych ścieżek mieszkańców Krakowa. Niedawno Łucja pisała o idei miejskiej partyzantki ogrodowej, będziemy relacjonować co w klombach piszczy.

Koordynatorem działań jest Pies Ogrodnika, podaję kontakt, pod który można słać zgłoszenia: pies-ogrodnika@o2.pl a dzwonimy tutaj: 500 226 486

Pierwsi chętni już są. Ci, którzy nie będą zwlekać z decyzją otrzymają ogrodniczy ekwipunek: ziemia, sadzonki. Dla wszystkich know-how, help desk, jedym słowem asysta w chłode poranki lub ciepłe wieczory, dla dodania animuszu oczywiście.
Zapraszamy!