Kampania dotyka czułego ogrodniczego punktu, szkodników. Sposobów na walkę z nimi jest wiele, od ekologicznych po drastyczne, które można nazwać bronią chemiczną. Bez wahania działkowcy do szkodników zaliczą nornicę, ślimaki, kreta i inne zarazy, a nawet zakradające się na działki w Krynicy jeleninie. Dla pszczelarza szkodnikiem będzie sikorka wyjadająca przy oczku ula pszczoły, dla kogo innego kot działkowy polujący na ptaki.

Skąd się wziął krecik w mieście? Wikipedia podaje, że postać Krecika powstała w 1956 roku. Autor postaci, Zdenek Miller, nie raz sięgał po tematy ogrodnicze: ratowanie ogrodu przed buldożerem, naprawianie ogrodowego węża.

wnętrze pokoju imitującego las Krecik w mieście Wyd. Artia

widok z okna mieszkania w bloku Krecik w mieście Wyd. Artia

W 1982 roku powstał pierwszy dłuższy odcinek serii, opowiada przygody Krecika, Jeża i Zajączka w mieście powstałym w miejscu ich lasu. Dostałam piękne wydanie tej książki na 8 urodziny od mojej przyjaciółki z ławki. Z wyczuciem wyrysowana ekologiczna historyjka dziś porusza na nowo kolejne pokolenie dzieci. Genialna jest scena nocnej akcji partyzanckiej na parkingu, kiedy trójka zwierzątek zatkała rury spalinowe zaparkowanych aut skradzionymi serdelkami. Z betonowej pustyni wyratowały bohaterów łabędzie.

Ekologiczne praktyki odstraszania szkodników promowane są w książkach serii „Obrazki dla maluchów”. Francuskojęzyczne dzieci wiedzą, że zagrodzą ślimakom drogę jeśli posypią ziemię kawą, a myszki uciekną na dźwięk furczących plastikowych butelek PET nadzianych na patyczki.

Walka ze szkodnikami seria Obrazki dla maluchów pt. Chrońmy naszą planetę

Działkowcy ekologiczni odstraszają krety wibrującym metalowym prętem, wibracje powoduje nadziana na niego aluminiowa puszka poruszana wiatrem. Krecia muzyka. Poniżej fragment wypowiedzi działkowca z ROD im. Lewińskiego w Krakowie, wywiad prowadziła Patrycja Cembrzyńska:

Chcąc mieć działkę, to jest dużo do opowiadania. Ktoś pomyśli, o, że działkę… to się nic nie robi. To jest, proszę panią, cała przyroda. Tego trzeba lubić… Mówić do tego. Nawet się przeżegnać, żeby mi to urosło. Żeby mi tu te gady, krety i te inne nie wyryły. Widzi pani puszki od piwa daję… druty… (…) dźwięki… jak wiatr… mysior poczuje, że szeleszczy, tak on już ucieka. A sąsiadka nie dała, to takie kopce tam miała. Mówi: „Panie Leszku, jak Pan ma ładnie, trawnik, a u mnie to co metr kopce”. „Pani sąsiadko! Trzeba druty powbijać. No i puszki, albo może… tak… żeby to dzwoniło. Przyjdzie wiatr, trochę podzwoni, uciekną”. Mówi: „A no dobryś Pan jest, Pan wygonił od siebie do mnie”. A ja: „A trudno, ja nie będę wszystkim… tylko tak doradzam!” (…)

Erwin Sówka Moja Lauba wł. Muzeum Śląskie w Katowicach

Danuta Orzechowska-Babel Ogród radości 2011 olej na płótnie wł. Stanisław Gerard Trefoń

Wystawa podzielona jest na kilka stref (np. ogrody fantastyczne, ogród przydomowy). Jako elementów aranżacyjnych użyto cytatów z małej architektury (pergole, ławka, krzesełka ogrodowe), sztucznych i prawdziwych roślin, odgłosów ptaków. Środki te mają wzmacniać ogrodową atmosferę. Pracom towarzyszą podpisy, cytaty literackie autorów takich jak Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Zbigniew Herbert. Obrazowi Pawła Wróbla z 1972 „Ogródki działkowe” towarzyszy cytat z „Pana Tadeusza” (w archiwum obiektów tygodnia MEK inna praca Pawła Wróbla). To chyba daleki ślad wypowiedzi sprzed prawie trzydziestu lat prof. Sławomira Magali o tym, że architektura ogródków działkowych, altanek, nawiązuje do estetyki dworkowej.

plakat wystawy Raj nieutracony czyli o ogrodach Muzeum Śląskie w Katowicach

Kuratorem wystawy i autorką scenariusza jest Sonia Wilk we współpracy z Magdaleną Łuków vel Broniszewską. Prezentacja stanowiła część programu polskiej prezydencji kulturalnej w Radzie Unii Europejskiej. Na plakacie wykorzystano pracę Raj z 1977 (olej na płótnie) Hanny Maciejewskiej ze zbiorów MEK.

Juz za 2 miesiące w publikacji prezentującej wyniki naszych badań będzie można przyjrzeć się z bliska historiom działkowym, które zebrane w 400 stronicową książkę dokumentują, interpretują i przybliżają świat działek i jego osadzenie w historii.

Stała wystawa Garden Museum pokazuje poprzez ogrodnicze narzędzia, podręczniki, wszelkie około-ogrodnicze artefakty kształtowanie się w Anglii ogrodniczych pasji. XIX-wieczne noże, pazurki, naczynia, miarki na nasiona, liczydło do zielonego groszku, konewki, stracha na ptaki w kształcie kota, szklany prostownik do ogórków, kosiarki, pierwsze szafki sklepowe na sprzedaż nasion, katalogi ogrodowe, fotografie ale i dzieła sztuki za temat mające ogrodnictwo. Dzięki proponowanej ścieżce zwiedzania można śledzić jak zawód robotnika ogrodowego zmieniał się w szanowaną profesję.

Muzeum powstało w 1977 roku, 3 lata później założono ogród. Położone jest w wyjątkowym miejscu. Dzielnica Lambeth jest częścią południowego Londynu. Tu stoi zaadoptowany na potrzeby muzeum porzucony kościół St’Mary (już w XII wieku stała tutaj świątynia), usytuowany na lewym brzegu Tamizy, na przeciw Parlamentu. Niewielki ogród to dawny cmentarz, gdzie pielęgnuje się nieco tajemniczy nagrobek Johna Tradescant’a(1570-1638), pierwszego w historii brytyjskiego ogrodnictwa tak znaczącego ogrodnika i „łowcy roślin”. Ten podróżnik (zachowały się jego zapisy z podróży do arktycznej Rosji z 1618 roku, podróżował do Algierii, brał udział w wyprawach przeciwko piratom), zwoził okazy przyrodnicze oraz etnograficzne, które gromadził w swoim domu w Lambeth, pozyskiwał je także od przyjaciół, takich jak John Smith, którego dary stworzyły zbiory amerykańskie. Jego Gabinet Osobliwości był pierwszym w Anglii otwartym dla publiczności muzeum. Zbiory trafiły do Oxfordu, do otwartego w XVIII wieku muzeum uniwersyteckiego Ashmolean Museum.

Od 2008 roku Muzeum Ogrodów przeżywa drugą młodość, uznawane za jedno z najlepszych londyńskich małych muzeów. Do kwietnia można oglądać wystawę poświęconą idei zieleni i miast „Od Miasta-Ogrodu do Zielonego Miasta”, prezentującą ostatnie 150 lat kultywowania tej idei.

podwórko MEK, ul. Krakowska 46
(w razie niepogody – ratusz, pl. Wolnica 1)
goście specjalni: Piotr Klepacki, Monika Kujawska – uczestnicy projektu badawczego MEK „Dzieło-działka”

Porozmawiamy o tym, jak rośliny przekraczają granice kultur, znajdując zastosowanie w kuchni, lecznictwie, praktykach religijnych. W otoczeniu narzędzi rolniczych z różnych stron świata przypomnimy sobie o odległych rodowodach owoców, warzyw i ziół, które rosną w naszych ogródkach. Czy pomidor, słonecznik, tymianek nadal będą smakowały tak samo?
Druga strona rzeczy

Podczas jednego z ostatnich spotkań z moimi rozmówcami otrzymałam zdjęcie satelitarne działki. Miało ono obrazować obecny jej stan. Jednak po krótkiej analizie zdjęcia, okazało się, że bynajmniej nie jest ono aktualne. Układ grządek, klombików, a nade wszystko kształt motylka, wszystko to wskazywało, że zdjęcie zostało zrobione już dawno, jakieś trzy lata temu. Wtedy to po raz pierwszy pomyślałam sobie o zdjęciu satelitarnym jako o potencjalnym eksponacie, przedstawieniu zatrzymanej w miejscu ulotności.

Działka jest przestrzenią nawarstwiających się zmian; terenem wielkich wzrostów i spektakularnych upadków; powstających z mozołem, misternych kwietnych instalacji, które po chwili triumfu szybko gasną, kruszeją, ustępując miejsca kolejnym, które już pną się ku słońcu. Działka jest przestrzenią walki chaosu z porządkiem, wobec których tylko nieliczne elementy pozostają niewzruszone. Cała pozostałość ulega wobec tych sił, poddając się jej przekształceniom. I nawet te pozornie obojętne elementy, takie jak altanka, stare drzewo, czy dawno już przecież skonstruowana pompa, w swym leniwym tempie też nie pozostają takie same, choć zmienność ta jest zazwyczaj mniej widowiskowa.
Zimą uczestnicy tej zadziwiającej aktywności znikają, chowając się pod ziemię… jedynym śladem, który świadczy o ich wielkości są kamienne granice, wypełnione pozornie martwą ziemią. I wszystko wtedy jest oczekiwaniem, narastającym wraz z temperaturą napięciem, przed kolejnym starciem.

Czy zatem nie powinniśmy zastanowić się nad archeologią działki, dzięki której potrafilibyśmy odtworzyć jej dzieje? Archeologii, dzięki której jej historyczność nie byłaby już tylko kwestią ulotnej pamięci działkowego Demiurga. Obawiam się jednak, że na nic tu praca archeologów, ślady działkowych dramatów nie sięgają głęboko w ziemię. Nie da się odtworzyć zmienności linii granicznych wytyczonych przez wędrujące kamienie; na podstawie składu próchnicy nie można określić koloru tulipanów, które rosły tu na wiosnę, trzy lata temu. Jedynym świadectwem jej przeszłości są te fotografie, również satelitarne, które zatrzymały na wieczność ten właśnie moment, gdy jej teraźniejszość, jeszcze nie przekształciła się w jej przeszłość.

Nawiasem mówiąc, ten drugi sposób, to wyszywanie. Moja rozmówczyni polecała zwłaszcza haft wrocławski:-)

Powyższy kalendarz otrzymałam podczas pierwszego spotkania z prezesem ROD Różanecznik panem Ryszardem Fijałkowskim. Po powrocie do domu szukałam dla niego miejsca, aż w końcu po wielu przymiarkach ozdobił on ścianę kuchenną. Oprócz oczywistej funkcji użytkowej kalendarz miał znaczenie symboliczne – wyznaczał początek mojej pracy “dzieło-działkowej” i psychologiczne- wzmacniał moje zaangażowanie w badania mobilizując do pracy. Kilka dni temu stracił on swoją użytkową funkcję. Należałoby go zdjąć i zastąpić czymś nowym, może o równie symbolicznym znaczeniu. A jednak wciąż tam wisi:-)

Foliowa torebka, plastikowa butelka to symbole ekologicznej ignorancji. Ich jednorazowa, jasno sprecyzowana tożsamość przyprawia o bezsenność tych wszystkich, którzy mają na względzie dobro przyszłych pokoleń. Są i tacy, co widzą piękno w pozornej eteryczności foliowych wytworów, stąd też reklamówka dorobiła się miejsca w galeriach i muzeach. Choć często takim akcjom towarzyszy pouczenie o konieczności unicestwienia tej bezdusznej, prawie nieśmiertelnej powłoki.

Plastikowe wytwory mają jednak pewne cechy (trwałość, elastyczność, szczelność, nieprzemakalność, miękkość, plastyczność etc.), które sprawiają, iż są one przedmiotem niezliczonych wariacji i transformacji… i aż czasem dziw bierze, jak wiele zastosowań może mieć zwykła butelka po wodzie niegazowanej!

Plastikowe “przetwory” królują w przestrzeni działkowej, odgrywając najróżniejsze role. Ich plastyczna cielesność stanowi doskonały materiał dla pomysłowych działkowców. Tanie i nieatrakcyjne dla potencjalnego intruza, pozwalają skuteczni zastąpić droższe przedmioty. Powstają tutaj także nowe, niepowtarzane dzieła sztuki.
Może nie taki plastik zły, jak go malują?

Jak wiele zmienia kontekst zaistnienia daru przekonałam się, gdy usłyszałam, że żaba jest ulubionym zwierzątkiem działkowicza, który mi ją podarował. Sam, jak przyznał, posiada całą kolekcję żabich figurek:-)