Wystawa otwarta jest do 21 października. Zapraszamy od 11.00 do 19.00, w czwartki do 21.00, w niedzielę do 15.00, w poniedziałki zamknięte. Do końca lipca przy okazji odwiedzin “dzieło-działka” oglądać można także jedną z głównych wystaw Miesiąca Fotografii w Krakowie, prace Sally Mann “Rodzina i ziemia”. Jest wspólny bilet!

Wystawa tylko przy ul. Krakowskiej 46 ale za to książkę “dzieło-działka” można zamówić pod każdy adres. To niemal 400 stron esejów i fotografii, to wielogłosowa opowieść o świecie ogródków działkowych. Książka ma formę albumu, prezentuje także prace artystów, dla których działki stały się inspiracją.

Serdecznie zapraszam do naszego sklepu!

A w szczegółach: jest to wyspiarska inicjatywa (rzecz się dzieje na wyspie w Parku Krakowskim!) organizowana przez Romana Dziadkiewicza & Ensemble, pod hasłem Odmieńcy (Wojna). Pełny temat spotkania brzmi:

Estetyka czyli polityka przestrzeni miejskiej, o estetycznych i politycznych aspektach przestrzeni miejskiej, form zarządzania i partycypacji w wizerunku miasta.

W letni środowy wieczór, 20 czerwca o godz. 19.00 podebatują na temat partycypacji i miejskiej estetyki zaproszeni goście: Jacek Maria Stokłosa (Główny Plastyk Miasta), Karol Kurnicki (socjolog miasta UJ), Anna Komornicka (architektka krajobrazu, Akademia Alternatywnej Architektury Krajobrazu), Beata Seweryn (redaktorka Architektura & Biznes), Małgorzata Gołębiewska (dyrektor artystyczny festiwalu Artboom), Łukasz Dąbrowiecki (filozof, aktywista Federacji Anarchistycznej Kraków), Piotr Klepacki (Pies Ogrodnika).

Organizatorzy deklarują:

Chcemy zapytać o prawo do miasta, przestrzenie dla uczestnictwa mieszkańców w kształtowaniu polityki miasta czy dzielnic, aspekty formalne, prawne procesów partycypacyjnych i wolę dialogu.

Czekamy na relację!

Jak tu od zimnych ogrodniczych i partyzanckich poranków przejść płynnie do warsztatowej sali, na której będzie mowa o PRZYJEMNOŚCI?

Widniejące powyżej flance pomidorów ‘Krakusów’ na Zabłociu, w donicach po dawnym Miraculum (nomen omen), to już historia.
W tym momencie w donicach są kwiaty rozsadzone inaczej niż rozmieścił je oddział pod dowództwem Psa Ogrodnika, wychodzi na to, że ogrodniczych partyzantów grasuje po mieście więcej… Może zamiast przesadzać wpadliby w sobotę do Muzeum?

Skierujmy zatem uwagę na to, czego o roślinach można dowiedzieć się od etnobotaników! W sobotnie popołudnie, między 16.00 a 17.30 w Muzeum Etnograficznym, w Domu Esterki ul. Krakowska 46 spotkamy się i z etnobotaniką, i z roślinami, i z przyjemnością. Będzie to popołudnie dla zmysłów, i dla umysłu. W planach prywatne testy konsumenckie i poszukiwanie własnego smaku. A nawet niespodzianki!

Koniecznie zapiszcie się wcześniej – czekamy do 16.00 w piątek. Tel. 12 430 60 23 lub sekretariat@etnomuzeum.eu

Bilety po jedyne 7 zł, bilety rodzinne (czyli dwie osoby dorosłe + dziecko albo dwoje dzieci + osoba dorosła): 15 zł, każda następna osoba dopłaca 7 zł.

Następne spotkanie z końcem czerwca, tematem będą granice i rośliny stojące na ich straży, wyznaczające przejścia. Poszukamy roślin granicznych (i nie chodzi tylko o żywopłot przy Muzeum).

Poniżej widać, że od pełnego emocji otwarcia wystawy (dwugodzinna dyskusja z zaproszonymi działkowcami – uczestnikami badań, i z reprezentacją OZ PZD z Krakowa i Wrocławia, oraz Rady Krajowej PZD) minęło już tyle czasu, ile wystarczy by cieszyć się nie tylko siewkami ale i liśćmi. Zdjęcie nadesłała Dorota, ziarenka „czegoś” posiane w sobotę, stan z 4 maja, około 14.00…

ziarenka czegoś po kilku dniach...

Andy Goldsworthy Rivers and Tides 2001

kadr z filmu Rivers and Tides 2001

Nurt w jakim tworzy artysta, nazywany land art (sztuką ziemi), skupia różnych twórców. Jednym z pierwszych tworzących w tym duchu jest Richard Long. Wśród polskich przykładów warto przywołać sylwetkę Jacka Tylickiego, i zwrócić uwagę na zainspirowaną ogródkami działkowymi twórczość Jana Bujnowskiego, niektóre z prac pokażemy w naszej książce. Marek Karwala pisząc o postaci związanego z Krakowem artysty podkreślał:

Efekty inwencji działkowiczów zwykł nazywać „instalacjami przedartystycznymi”. Dostrzegł, że spośród figur geometrycznych dominują: koło, prostokąt, trójkąt, ale równie częste jest łamanie proporcji czy gra z nimi (…) Spojrzenie na „sztukę sąsiadów” z perspektywy sztuki współczesnej — mawia Bujnowski — mogłoby sprawić, że np. patyki i sznurki przeznaczone do podwieszania pomidorów, otulone papierami drzewka, firanka rozciągnięta nad poletkiem dla ochrony przed ptakami po zainstalowaniu w galerii zaczęłyby oddziaływać jako obiekty rzeźbiarskie…

Inny obszar sztuki Jana Bujnowskiego to fotografia graficznych struktur suchych trawek i ogrodzeń na szarobiałym śniegu, muzyczny zapis sztuki płotu. Tworzy także instalacje z patyczków, piasku wyrażające energię danego miejsca, kruche i podatne na powiewy wiatru, współgrające z przesuwającym się słońcem, kieruje uwagę na potrzebę wczucia się w miejsce, zasmakowania go.

Odczucie to znane jest niektórym działkowcom, którzy w ogródkowej codzienności niejeden raz pielęgnując rośliny i miejsce, zatapiają się w podobnie zadziwiającej relacji ze światem.

Dla wychowania dzieci gwałtownych, fantastycznych, namiętnych, rozpieszczonych i zgrymaszonych życiem w czterech ścianach niezbędne są zabawy i prace w ogrodzie. Z dzieci takich wyrastają dorośli nerwowi i niezadowoleni z życia.

O problemie biofobii (między innymi) mówiono podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Hortiterapii 15 marca 2012 roku. Ciekawych wątków było znacznie więcej. Przypomniano o założeniach leczniczych krakowskiego Szpitala im. Babińskiego (szpitala psychiatrycznego zaprojektowanego z myślą o hortiterapii, aż trudno uwierzyć, że te piękne szklarnie na terenie obiektu stoją dziś nieużywane!), zaprezentowano ośrodki, które praktykują hortiterpię (np. niemal 2 tys. hektarów biodynamicznych upraw w zachodniopomorskim, w Juchowie, okolice Szczecinka, prowadzone przez Stowarzyszenie Demetr i Fundację im. Stanisława Karłowskiego czy praktyki Fundacji Brata Alberta w Warsztacie Terapii Zajęciowej w podkrakowskich Radwanowicach). Relacja z krakowskiego projektu pilotażowego prowadzonego w Ogrodzie Botanicznym przedstawiła dr n. med. Grażyna Staudt-Spychałowicz.

Ciekawe wystąpienie z zakresu zagospodarowania terenu w prowadzeniu hortiterapii i terenoterapii prezentowały dr inż. arch. Kamila Adamczyk (Uniw. Przyrodniczy Wrocław, w oparciu o swoją pracę doktorską) oraz dr Lucyna Górska-Kłęk (AWF Wrocław). Autorki krytycznie zestawiły stosowane w różnych ośrodkach narzędzia terapeutyczne (wiele przykładów z południa Niemiec ale i z londyńskiego Thrive Battersea), akcentowały dobór rozwiązań wobec określonych grup odbiorców. Wyniki badań mają być ogłoszone drukiem w przyszłym roku.

Prezentując podczas konferencji przykład autorefleksji działkowców uczestniczących w badaniach „dzieło-działka” chcieliśmy wskazać na profilaktyczne i autoterapeutyczne właściwości ogrodów działkowych. Hortiterapia rozpowszechniła się w USA w latach sześćdziesiątych gdy użyto jej jako wsparcia dla weteranów wojennych wojny wietnamskiej. Wydawać się może, że ogródki działkowe w Europie odegrały taką rolę w czasach po II wojnie światowej. Widać to wyraźnie na polskim przykładzie, refleksje te wynikają z badań jakie prowadziliśmy w 2009 i 2010 roku.

Organizatorzy konferencji, a więc dr Bożena Szewczyk-Taranek, prof. Anna Bach z Uniwersytetu Rolniczego, ekipa z Ogrodu Botanicznego i z Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. Św. Ludwika w Krakowie, zapowiedzieli powstanie stowarzyszenia, które hortiterapię będzie w Polsce upowszechniać.

Dopisek: Hortiterapia raz jeszcze 4.04.2012
Niedawna konferencja o hortiterapii, wzbudziła zainteresowanie także redakcji „działkowca”. W krótkim podsumowaniu zauważono naszą prezentację o walorach terapeutycznych ogrodów działkowych, którą wraz z dr Piotrem Klepackim z Ogrodu Botanicznego, biorącym udział w projekcie „dzieło-działka”, przygotowaliśmy. Cytowane wystąpienie Działkowanie jako forma profilaktyki i terapii. Wyniki badań w ramach projektu „dzieło-działka” skupiało się na potencjale ogródków działkowych jako miejscu o walorach autoterapeutycznych.

15 marca w Krakowie odbędzie się konferencja poświęcona problematyce “terapii ogrodniczej” – hortiterapii. Organizatorzy, a wśród nich Katedra Roślin Ozdobnych Wydziału Ogrodniczego Uniwerystetu Rolniczego, postanowili przybliżyć znany i stosowany w innych krajach sposób terapeutyczny, w ubiegłym roku praktykowany w krakowskim Ogrodzie Botanicznym dla celów rehabilitacji dzieci z sąsiedniego Szpitala im. św. Ludwika. Spotkanie ma na celu wymianę doświadczeń osób stosujących hortiterapię.

Temat “leczenia ogrodem” przybliża tutaj architekt krajobrazu Anna Komorowska z Pracowni K.

14 sierpnia, między 11.00 a 13.00 w Gazeta Cafe przy ul. Brackiej 14 w Krakowie razem z antropolożką Dorotą Majkowską-Szajer i etnobotanikiem Piotrem Klepackim poprowadzimy warsztaty dla dzieci i dorosłych, których bohaterem będą bukiety święcone na Zielną. Można przynieść swoje rośliny. Można będzie wyjść z przygotowanym własnym bukietem! Zapraszamy.

Bukiety święcone tego dnia, ten zmysłowy religijny konkret, to żywa tradycja (współczesne bukiety bada dr Łukasz Łuczaj nawiązując do badań założyciela muzeum Seweryna Udzieli). Komponuje się je zwykle z roślin z najbliższego otoczenia. Działkowcy święcą bukiety z roślin rosnących na działkach, rolnicy święcą zboża, rośliny ozdobne, zioła a także warzywa i owoce. To także czas dożynek, dla osób religijnych moment podziękowania za zbiory i obfitość przyrody. Etnograficzne opisy mówią o tym, że w bukiecie nie brakuje zazwyczaj żyta, owsa i pszenicy, makówki, jabłek nabitych na patyk czy marchewki z nacią, nie brakuje i wrotyczu, krwawnika, bożego drzewka-bylicy, macierzanki, szałwii, ruty, piołunu, kopru czy ważnej w folklorze słowiańskim kaliny. Są rudbekie, floksy, aksamitki, georginie, nagietki. Zasuszony, wiszący na domu bukiet chroni od burz, ocielonej krowie dawano do picia pokruszonych roślin poświęconych na Zielną, okadzano palonymi na pokrywce roślinami dom i stajnie między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem, aby się złe nie trzymało.

Jest to najstarsze maryjne święto w kalendarzu, od V wieku kościoły wschodu, od VII wieku kościół katolicki uroczyście je obchodzą, choć dogmat o Wniebowzięciu przyjęto w 1950 roku. Zanim nadeszło chrześcijaństwo, Słowianie także czcili swoje bóstwa urodzaju. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa przenikanie się wiary z grecką tradycją filozoficzną było faktem, jedna od drugiej nawzajem czerpały. W czasach przed Chrystusem Rzymianie czcili Dianę, utożsamianą z Artemidą, boginię księżyca, narodzin i łowów. Uroczystość przypadała na 13 sierpnia, czcili ją niewolnicy w świątyni na Awentynie zbudowanej przez króla Serwiusza Tulliusza. Wszystkie boginie w jakiś sposób odnoszące się do urodzaju, władczynie życia i śmierci – na przykład Artemida, Demeter, Persefona – to według religioznawców elementy jednego kompleksu wierzeń związanych z Boginią Matką (polecam podręcznik Etnologia religii prof. Andrzeja Szyjewskiego), gdzie autor obszernie prezentuje tą złożoną sprawę i m. in. pisze:

Kult ziemi, zapoczątkowany w czasach rewolucji neolitycznej, niemal bez zmian dotarł do czasów współczesnych, a jego echem jest dziwnie trwały kult Matki Boskiej w kulturze ludowej.

Świątynia Artemidy w Efezie, Wikipedia

Pszenicę udomowiono 10 tysięcy lat temu, współczesne badania genetyczne ujawniły, że ta „udomowiona” pszenica jest najbardziej podobna do roślin rosnących dziko w południowo-wschodniej Turcji w pobliżu granicy z Syrią. To właśnie z tamtych rejonów rozprzestrzenił się kult Magna Mater, charakterystyczny dla społeczności neolitu. Zawsze chodziło o wielość form bóstwa, o moc kreacyjną i wcielenie życia, o cykliczność zamierania i odradzania się świata roślinnego.

Na koniec prezentacja roślin Matki Boskiej, wyodrębnionych przez Seweryna Udzielę przed ponad 100 laty w jego zielniku (zbierał je m. in. we wsiach: Bieżanów, Skawina, Dobczyce, Gdów, Świątniki, Siepraw, Krzesławice) a wydobytych z zielnika przez dr. Piotra Köhlera. Wszystkie ponoć święcono 15 sierpnia.

Osetek Najświętszej Marii Panny - dziewięćsił pospolity (Carlina vulgaris); Włoski Najświętszej Panny Maryi, Włoski Matki Boskiej – wierzbownica gruczołowata (Epilobium adenocaulon); Ziele Matki Boskiej – wierzbówka kiprzyca (Epilobium angustifolium); Pszeniczka Matki Boskiej - szarota błotna (Filaginella uliginosa); Mirt Matki Boskiej – janowiec ciernisty (Genista germanica); Rękawki Matki Boskiej, Sukienki Matki Boskiej, Paluszki Matki Boskiej – goryczka wąskolistna (Gentiana pneumonanthe); Naparstki Matki Boskiej – świerzbnica polna (Knautia arvensis); Gruszki Matki Boskiej – tojeść pospolita (Lisymachia vulgaris); Żytko Matki Boskiej – szarota leśna (Omalotheca sylvatica); Kądziołka Matki Boskiej, Łzy Matki Boskiej – koniczyna polna (Trifolium arvense); Warkocze Matki Boskiej – dziewanna drobnokwiatowa (Verbascum thapsus).

podwórko MEK, ul. Krakowska 46
(w razie niepogody – ratusz, pl. Wolnica 1)
goście specjalni: Piotr Klepacki, Monika Kujawska – uczestnicy projektu badawczego MEK „Dzieło-działka”

Porozmawiamy o tym, jak rośliny przekraczają granice kultur, znajdując zastosowanie w kuchni, lecznictwie, praktykach religijnych. W otoczeniu narzędzi rolniczych z różnych stron świata przypomnimy sobie o odległych rodowodach owoców, warzyw i ziół, które rosną w naszych ogródkach. Czy pomidor, słonecznik, tymianek nadal będą smakowały tak samo?
Druga strona rzeczy