Oto rower z etnodizajnerskiej kolekcji z etnograficznym klasycznym tłem. Cytuję z przewodnika po wystawie, słowa autorstwa Agnieszki Sabor:

(…) Rzeczowość oznacza jednak w pierwszym rzędzie funkcjonalność, czy też – jak powiedzielibyśmy dzisiaj – ergonomię. Śliczny rower damka, ozdobiony dekoracyjnymi motywami roślinnymi (w których powracają kojarzone etnograficznie, intensywne kolory: czerwień, zieleń, żółć i błękit, nałożone na czystą biel), byłby marzeniem każdej eleganckiej krakowianki. Ale ten sam rower, usytuowany obok zwykłego, rolniczego pługu, schodzi na drugi plan, każąc dostrezc genialność urządzenia, które uważamy dziś za przestarzałe, przaśne, ba, prymitywne. Odkrywamy bowiem, że ręce człowieka dokładnie w taki sam sposób napierają na kierownicę roweru i na ramiona pługu. Nie ma żadnej różnicy – trzeba jak najlepiej napiąć mięśnie, by posunać się do przodu. To odkrycie uczy pokory.

fot.: Gosia Małochleb

W poprzednim poście Łucja wskazuje na trudność, jaką napotkała w kontakcie z fragmentem kolekcji MEK – niemal wszystko „mówi” także o ogródkach działkowych. Podobne poczucie towarzyszyło mi gdy przysłuchiwałam się dyskusji panelistów podczas konferencji otwierającej Etnodizajn Festiwal organizowany przez nasze muzeum. Na myśl przychodziły arcydzieła działkowego dizajnu – szykowne pułapki na krety, wietrzne zabawki z niewiadomo czego, zaskakujące połączenia funkcjonalnej formy z ekologią (recykling!) i estetyczną decyzją twórcy-użytkownika (warto posłuchać brzmienia tych urządzeń potraktowanych jako instrumenty na zimowym filmie „Kołysanka” Alicji Karskiej i Aleksandry Went – link podesłany przez Patrycję Cembrzyńską).

Pytanie „co to jest etnodizajn” rozpracowywano tydzień temu na wiele sposobów. Zwracano w trakcie gorącej dyskusji uwagę na to, że mamy do czynienia z kolejnym wcieleniem starej mody, której etno-źródła związane są silnie z aktualnym dla danej epoki rozumieniem samej etnografii. W pamięci utkwił mi głos z sali – przykład fińskiego projektanta podany przez prof. Bożyka z Pracowni Projektowania Produktu krakowskiej ASP. Otóż pewien inżynier-designer pracując nad projektem sekatora ogrodniczego wpadł na pomysł obracających się uchwytów narzędzia, które ochronią dłonie przed odciskami. Projektant zanim przystąpił do przełożenia pomysłu na komputerowy wzór pracował kozikiem, w drewnie. „Kozik i komputer” jako metafora etnodizjanerskiego myślenia o rzeczach i ludziach to chyba dobra perspektywa.

Zachęcam do zapoznania się z festiwalowymi wystawami – potrwają tylko do 22 listopada: „Wystawa główna”, to często zaskakujące przykłady etnodizajnu wkomponowane w stałą wystawę MEK w Ratuszu, Plac Wolnica 1, „Punkt oparcia” w Kawiarni Noworolski w Sukiennicach, Rynek Główny 1 gdzie krzesło gra główną rolę i „Naturalne zasoby polskiego designu” w Esterce, Krakowska 46. Wstęp wolny.
I na koniec mój ulubiony obiekt: lampki ze starych choinek francuskiego studia 5.5 designers. Prawda, że jakiś zdolny działkowiec-elektryk nie powstydziłby się i takiego pomysłu?

Wczoraj wybrałem się do Zarzadu aby zobaczyć Kronikę ROD i prawie na dzień dobry dostałem obwarzanek z herbatą. Wgłębiając się w treść pisanej na maszynie historii z okazji 50-lecia założenia Ogrodu, myślałem o tych ludziach, którzy w czasach kryzysu lat trzydziestych XX wieku walczyli o przyznanie działek aby ulżyć sobie w utrzymaniu jakiego takiego poziomu życia.

Okazało się też ze po wojnie zabraniano grodzić działki, których tereny miały byc brane pod budowę. I tak ludzie z tych działek znaleźli tutaj przytulisko. Dowiedziałem się wreszcie, ze siedziba zarządu to dawny Dom Działkowca – upragniony wówczas z powodu długiego czasu oczekiwania.

Jak już nie mogłem wysiedzieć w samotnosci z historią (którą podobno nikt teraz nie chce) – zabrzmiał głos prezesa

To mój dziadek był współzałożycielem Ogrodu!

W tym momencie historia zatoczyła koło i uwierzyłem że może to wszystko mieć jakiś sens. Jak podziemne przejście ze środka Parku na Składową.

Roch Sulima pisał, że jednym z działkowych kodów jest estetyka dziecięcego pokoju.

Formy altan odwołują się o wyobrażeń bajkowych chatek (chatka Baby Jagi albo chatka Puchatka). Na ścianach pojawiają się postacie z kreskówek: Mickey Mouse, Kaczor Donald, Kot Jinks. Popularne są także wykonane techniką szablonu motyle. Są też słońca zdobiące „frontony” ogrodowych siedzib i drewniane okiennice w wyciętymi w nich serduszkami. Dopełnieniem fantastycznego świata są figurki krasnali i leśnych skrzatów, które wytropić można wśród roślin. Na dachach działkowicze montują bocianie gniazda z tworzywa sztucznego. Wymyśle „zamkowe” formy miewają także karmniki przymocowane na drzewach.

Niektóre altany mają swoje imiona, jak ta, którą znalazłam w krakowskim ROD im. M. Lewińskiego – altana Maryla.

Gorący początek maja. Wydaje się, ze wszystko bedzie usychać. W ogrodzie na Krowodrzy troska działkowiczów czyni cuda – jak kiedyś u mieszkańców wsi.

Widać to u najstarszych działkowiczow i tych co posiadaja… wiedzę. Wodę i ziemię posiada tu każdy. Ci z którymi rozmawiam sa ponadto zainteresowani przyszłością działek i argumentami za ich pozostawieniem.: to jest ich niezbywalne prawo do pracy. Tak jak w każdym zawodzie.

W pogoni za czasem kwitnienia roślinki nabierają szczególnego znaczenia: kolejne kwiatki trafiaja do zielnika. Trzeba się spieszyć. Starszej pani brakuje czasu bo ma świadomośc że w domu robota czeka. Widać tu pewne nawyki z czasów kiedy ratowano działką budżety domowe i zapobiegliwość .

Pamięta te czasy stara jabłon przy drodze i warzywa, których powierzchnia uprawy jest taka że trzeba ją chronić. Wartością stają się dokarmianie ptaków i troska o ich przetrwanie.