Tak zatytułowano wystawę zorganizowaną przez Zamek Cieszyn w ramach projektu Design Silesia. Kuratorka wystawy, Katarzyna Pełka, pisząc w katalogu o zjawisku miejskiego ogrodnictwa określa je jako trend, wyraźny we wszystkich liczących się wydarzeniach poświęconych designowi. Organizatorzy wystawy pytają więc o to, co powoduje, że nasza uwaga kieruje się w stronę ogrodów w mieście. Mamy tu perspektywę kryzysu żywnościowego, wzrost zaludnienia w miastach, w których mieszka już więcej jak połowa mieszkańców Ziemi – o czym pisała jedna z badaczek “dzieło-działka”, Monika Kujawska w tekście o etnobotanice miejskiej na łamach „Etnobiologii Polskiej” w 2011 roku. Kuratorka wystawy zwraca uwagę także na realizuję potrzeby życia w przestrzeni przyjaznej, w której to stronę prowadzi chęć realnego wpływu na otoczenie.

Wystawa skomponowana jest z kilku metaforycznych ogrodów, każdy z przystanków wypełniają przykłady działań społecznych, naukowych czy dizajnerskich. Oto dziki ogród gdzie znajdziemy wątek guerrilla gardeningu, ogród warzywny z prezentacją projektu identyfikacji wizualnej gminy Mstów, ogród francuski przybliżający ogrody wertykalne i działalność wikliniarską Stowarzyszenia Serfenta, ogród dla zwierząt z ulami i projektem ptasiego miasta Eveline Vissser, wspólny ogródek gdzie zagościła m. in. „dzieło-działka”. Przestrzeń budynku Oranżerii wypełnia ogrodnicza myśl, a w kilku miejscach Cieszyna trwają terenowe realizacje pod szyldem miejskiego ogrodnictwa na przykład Deszczobranie warszawskiej grupy kwiatkibratki.

W dniu otwarcia wystawy rozmawialiśmy o rozmaitych akcjach zazieleniania miast, wiele tematów wzbudziło dyskusję. Owocem tego spotkania będzie miejska debata 3 czerwca 2013 r. w Cieszynie z działkowcami, burmistrzem i radnymi na temat przyszłości ogrodów działkowych, gdzie raz jeszcze opowiem o wynikającym z naszych badań sensie działki.

Wystawa potrwa do 9 czerwca. Polecam!

Miejska partyzantka ogrodnicza dochowała się bujnych krzaków pomidorów i kwitnącej cukinii ale i śladów po sadzonkach, które pewnie zasiliły miejski grunt w innym miejscu. Oto kilka dowodów, że nocą też rośnie, a tradycje ptolemejskie podpowiadają, że szybciej…

Gorąco zachęcam do miejskiej partyzantki ogrodniczej. We własnym zakresie lub z Psem Ogrodnika, warto sadzić w mieście nie tylko rośliny ozdobne. Ostatnio sporo ukazało się tekstów na temat miejskiego ogrodnictwa, jak choćby znów o działkach i o uprawach nie-działkowców.

Efekty działań m. in. Czarnej Dalii (miejscy partyzanci oczywiście przybrali pseudonimy) możemy podziwiać na zdjęciach z wczorajszej nocy, dziękuję Kasi Słaby and company za podgórski spacer!

Zdumiewały mnie braki w argumentacji strony składającej wniosek o uchylenie ustawy i krytycznie wypowiadających się posłów. Tymczasem dwaj prawnicy PZD wypadli brawurowo, wymowność i przygotowanie niczym z amerykańskiego serialu prawniczego. Działki w wielkim mieście.

W oczekiwaniu na dalsze odcinki serialu o działkach (swoją drogą aż dziwi, czemu dotąd nie powstał żaden!) zapraszam do innej aglomeracji. Można działkować, choć pomysł na miejski ogród trochę się różni.

Działkowiczka w ogrodzie, fot. Stefano Zanini

W Paryżu i okolicznych miejscowościach jest wiele ogródków uprawianych przez osoby skupione w stowarzyszeniach lub po prostu przez grupy przyjaciół. Znajoma ogrodniczka, Marta Fraticelli pojawia się na działce w każdej wolnej chwili, są to głównie niedziele. Najbardziej lubi odkrywać rośliny, ich zastosowania, przetwarzać rośliny lecznicze i owoce, które tam rosną, przyrządzać posiłki z tego co uda się zebrać. Przygodę z ogrodem zaczęła rok temu, wciąga się coraz bardziej. W niedzielę, 17 czerwca było święto ogrodu, warzywne atelier zapraszało na koncert owadziej muzyki. Przyznam, że nieźle to brzmi.

Święto ogrodu, fot. Stefano Zanini

Wraz ze znajomymi założyli „Ogród solidarnego Ivry” we wrześniu. To grupa dwunastu osób praktykujących ogrodnictwo poprzez permakulturę. Uprawiają ziemię wspólnie, nie dzieląc jej na osobne działki, za to dzielą się zbiorami. Bezdomni, którzy pomieszkiwali wcześniej w tym miejscu także mają w tym ogrodzie swój udział. Ogród działa póki co bez specjalnego przydziału, choć o niego wystąpiono w maju 2011, a więc na pięć miesięcy przed założeniem ogrodu, gmina nie udzieliła odpowiedzi. Teren jest gruntem komunalnym podparyskiej gminy Ivry sur Seine, aglomeracyjnej choć tuż za autostradą. Celem przedsięwzięcia jest uwrażliwienie i zbliżenie mieszkańców do ogrodnictwa i natury w mieście, w którym jest wiele przestrzeni zielonych, dotąd niezagospodarowanych.

Na blogu ogrodu możemy zobaczyć jak tworzono ogród oraz działkową dyscyplinę sportową: skoki przez zagony. Polecam!

Merci beaucoup Marta et Stefano!
Karolinie dziękuję za działkową czujność i kontakt!

A w szczegółach: jest to wyspiarska inicjatywa (rzecz się dzieje na wyspie w Parku Krakowskim!) organizowana przez Romana Dziadkiewicza & Ensemble, pod hasłem Odmieńcy (Wojna). Pełny temat spotkania brzmi:

Estetyka czyli polityka przestrzeni miejskiej, o estetycznych i politycznych aspektach przestrzeni miejskiej, form zarządzania i partycypacji w wizerunku miasta.

W letni środowy wieczór, 20 czerwca o godz. 19.00 podebatują na temat partycypacji i miejskiej estetyki zaproszeni goście: Jacek Maria Stokłosa (Główny Plastyk Miasta), Karol Kurnicki (socjolog miasta UJ), Anna Komornicka (architektka krajobrazu, Akademia Alternatywnej Architektury Krajobrazu), Beata Seweryn (redaktorka Architektura & Biznes), Małgorzata Gołębiewska (dyrektor artystyczny festiwalu Artboom), Łukasz Dąbrowiecki (filozof, aktywista Federacji Anarchistycznej Kraków), Piotr Klepacki (Pies Ogrodnika).

Organizatorzy deklarują:

Chcemy zapytać o prawo do miasta, przestrzenie dla uczestnictwa mieszkańców w kształtowaniu polityki miasta czy dzielnic, aspekty formalne, prawne procesów partycypacyjnych i wolę dialogu.

Czekamy na relację!

At the allotment Fot. Aleksander Duraj

Działki jako inspiracja dla artystów? Tak. Najczęściej fotografia ale i performance, czasem film, niekiedy malarstwo. Przykłady znajdziemy nie tylko w Polsce, także na wiedeńskiej wystawie o działkach (otwartej jeszcze przez 2 tygodnie). Cykl fotografii realizowanych przez wiele sezonów na krakowskim ROD “Grzegórzki” Aleksandra Duraja to oś wystawy pokazywanej w naszym muzeum. Prace te trafiły do kolekcji MEK, ale i do Kiyosato Museum of Photographic Arts w Japonii.

W tle prac naszych gości i jednocześnie współautorów książki chciałabym przypomnieć o fotograficznym i artystycznym projekcie dokumentacji londyńskich ogródków działkowych likwidowanych pod budowę stadionu olimpijskiego. Chodzi o prace Jana Stradtmanna , Mimi Molica, fotografie z kolekcji Muzeum Londynu.

Do zobaczenia w czwartek, WSTĘP WOLNY.

Polecamy najnowszą wystawę Jana Bujnowskiego SUPER WIEŚ, którą można oglądać do 1 lipca w Galerii Fotografii 5A, Wydział Sztuki UP, ul. Karmelicka 41.
Przykłady różnych prac Mathilde Papapietro pod tym linkiem.
Link do książki Patrycji Cembrzyńskiej tutaj

Partyzantka ogrodnicza wystartowała już wieczorem, dziś o poranku był ciąg dalszy. Pierwsze kroki skierowano w stronę Podgórza, rozglądajcie się wokół – gdzie by tu jeszcze zadziałać?

Pies Ogrodnika czeka na zgłoszenia! pies-ogrodnika@o2.pl tel. 500 226 486.

Eksperyment to hasło, które otwiera cykl spotkań z wątkami poruszanymi w książce o ogródkach działkowych, opartej na badaniach realizowanych przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie w ramach projektu „dzieło-działka”. Przed nami w czerwcu spotkanie o fotografii, wrześniowe o wolności i ziemi, i październikowe o samym procesie badań.

Fragment z okładki:

W książce znajdziemy eseje, artykuły naukowe czy projekty artystyczne, ukazujące różne aspekty działkowego życia. Mnogość wątków tu zawartych przyprawia o zawrót głowy: od historycznego kontekstu narodzin idei działki poprzez kwestie prawne dotyczące własności ziemi i nierównej walki, jaką działkowcy toczą z silniejszymi deweloperami, refleksję na temat roli i rodzajów roślin uprawianych na działce (oraz tego, co o nich myślą i mówią sami działkowcy), zagadnienia działkowej wynalazczości oraz inspiracji, jaką czerpią z działek artyści, aż po kwestie czysto egzystencjalne związane z pamięcią, obecnością, samotnością, upływem czasu.

Zapraszamy!

W wiedeńskiej dzielnicy muzeów, w Centrum Architektury AzW przygotowano dużą wystawę poświeconą historii idei uprawiania ziemi w przestrzeni miejskiej. Kuratorka, Elke Krasny, wraz z dużym międzynarodowym zespołem ekspertów, prezentuje współczesne i historyczne przypadki z Chicago, Lipska, Wiednia, Nowego Jorku, Paryża, Hong Kongu, Istambułu, Porto Allegre, Hawany czy Quitro. Ekspozycja opowiada o organizujących się wokół tej idei grupach, nieformalnych inicjatywach i przestrzeniach jakie dzięki ich działaniom powstały. To inne niż znane z oficjalnej wykładni spojrzenie na urbanistykę, które stawia przed widzami pytanie: czego można się nauczyć z tych oddolnych inicjatyw? Jak architekci mogą się posłużyć wypracowanymi w różnych zakątkach świata rozwiązaniami?

Przed wejściem ustawiono sprytną instalację nawadniającą szereg donic z ogródkiem najwyraźniej „w procesie”, tu coś wyrosło bardziej, w innym pojemniku mniej. Instalacja nawadniająca to zlepek rozmaitości zrecyklingowanych, które poskładane w całość, działają. Po wejściu na teren wystawy znajdujemy się w dużej hali, poprzedzielanej siatką ogrodzeniową (wykorzystano rzeczywiste ogrodzenia używane przez wiedeński ZIKiT), na niej zaczepiono rośliny w osłonkach ze ściętych butelek PET. Co jakiś czas bileterka wyrusza z konewką na obchód. Sala jest wysoka i doświetlona, zapewne w czerwcu rośliny te będą jeszcze wyraźniej obecne.

Każdy wykrojony siatką rewir to osobny świat oddolnego działania, zbudowany ze zdjęć, informacji na planszach, krótkich filmów i nagrań. W środku siedziska ze starych szafek. Obok głównej obszernej sali w podłużnym pawilonie prezentowana jest praca fotograficzna, kilkadziesiąt zdjęć bram ogródków działkowych w Wiedniu. Pierwsze chwile na wystawie to historia ruchu działkowego w oparciu o niemieckojęzyczne archiwalia z Lipska (gdzie istnieje muzeum ogródków działkowych), z Wiednia ale i wypowiedzi współczesnych działkowców.

Samo dokładne obejrzenie całości zajmuje około 3 godzin. To duża porcja wiedzy i wiele spotkań z prezentowanymi na wystawie bohaterami miejskiego ogrodnictwa. Zapadają w pamięć tureccy ogrodnicy z Istambułu i uszczuplany teren ogrodów z powodu rozbudowy infrastruktury sportowej.

Wystawie towarzyszy książka, którą tworzą eseje opisujące wszystkie prezentowane przypadki. Także tutaj głównym redaktorem jest Elke Krasny. Autorami współpracownicy zaangażowani w projekt. O czym poczytamy? W eseju kuratorki projektu przybliżającym historię zielonej idei w mieście o tym, że

ogrodnictwo daje siłę i moc do działania.

W innych tekstach: o greckim pawilonie na 12 biennale architektury w Wenecji, Arka. Stare nasiona dla nowych kultur metropolii, autorstawa architektów Phoebe Giannisi i Zissisa Kotionisa. W tekście Nieformalne zmienia się w główny nurt. O miejskim dizajnie między romantyzacją a realnością miasta (Anke Hagemann) o przenikaniu obrzeży kultury spontanicznego recyklingu do głównych nurtów wizualnych architektury czy mody. Jest i tekst historyczny poświęcony działkom w Lipsku. Znajdziemy również fotograficzną prezentację bram ogrodów działkowych Wiednia (seria Uny Steiner). Poczytamy o Rekreacji jako funkcji publicznej w miejskich społecznościach w eseju Jane Addams, noblistki, pierwszy raz opublikowanym w 1912 roku w American Journal of Sociology. Jest esej poświęcony sytuacji żywnościowej Wiednia po I wojnie światowej i ratunku jaki nadszedł z miejskich ogródków (Klaus Novy). Poczytamy o budowniczych tymczasowych foliowych bud i namiotów, całych miasteczek, które zamieniają się w trwałe i pełne życia domostwa – w Tokio, w Limie czy w innych miejscach. Dowiemy się inicjatywach holenderskich, brytyjskich, francuskich współcześnie realizowanych w opozycji wobec narzucanego inwestorskiego charakteru nowej architektury wielkich miast. Odwiedzimy Sarigöl w Istambule, niewielką dzielnicę 3 tysięcy domów zbudowanych bez administracyjnego prawa do budowy ale za to w oparciu o zwyczajowe prawo zajęcia terenu (gecekondular). Poczytamy o miejskich uprawach rolniczych od Hawany do Milwaukee. Odwiedzimy zakątki Azji i Ameryki Południowej. W sumie 350 stron przygody z żywotnym, zielonym obliczem urbanizmu. Książka dostępna w bibliotece naszego Muzeum.

Mimo, że w krótkim wstępie pióra Dietmara Steinera, dyrektora AzW i osoby, która przyczyniła się do powstania dzielnicy muzeów pada deklaracja, że Centrum Architektury to nie jest miejsce o jakiejś ideologicznej orientacji to czytamy również, że

architektura jest jak jedzenie,

jej wpływ na codzienne życie jest ogromny. Przekaz projektu Hands-on Urbanism należy rozumieć jako wyzwanie i afirmację prawa mieszkańców miast do unikalnych, własnych praktyk oddolnego urbanizmu, dodałabym, że agraryzmu również. W czasie przeobrażeń społecznych, hasło wzięcia ziemi w mieście we własne ręce świetnie się wpisuje w potrzeby miszkańców (od niedawna wg ONZ więcej ludzi na kuli ziemskiej mieszka w miastach niż poza nimim).

Film o wystawie, rozmowa z kuratorką: Hands-On Urbanism 1850-2012 The Right to Green

Pokażemy na niej zdjęcia Aleksadra Duraja, intrygujący portret działkowców i działek. Jest to nasycona barwami i emocjami opowieść o granicy i o nawiązywaniu więzi. Przemówią też sami działkowcy – będzie można posłuchać fragmentów nagrań zarejestrowanych podczas badań. Widzowie będą też mogli zobaczyć kilka przedmiotów z tworzonej przez MEK kolekcji poświęconej działkom i wspólnie z nami zastanowić się, jakie tropy interpretacyjne można z nich wysnuć.

Wyniki badań zaprezentuje książka. Autorami są zaangażowani w badania antropolodzy, etnografowie, etnobotanicy, a także badacze uprawiający socjologię, kulturozawstwo, filolodzy, historyk sztuki. W książce znajdziemy teksty bezpośrednio oparte o badania „dzieło-działka”, jak i nawiązujące do samej idei działki, działkowej praktyki czy procesu badań. Pokazujemy także fotografie artystów, dla których ogródki działkowe stanowią inspirację.

Andy Goldsworthy Rivers and Tides 2001

kadr z filmu Rivers and Tides 2001

Nurt w jakim tworzy artysta, nazywany land art (sztuką ziemi), skupia różnych twórców. Jednym z pierwszych tworzących w tym duchu jest Richard Long. Wśród polskich przykładów warto przywołać sylwetkę Jacka Tylickiego, i zwrócić uwagę na zainspirowaną ogródkami działkowymi twórczość Jana Bujnowskiego, niektóre z prac pokażemy w naszej książce. Marek Karwala pisząc o postaci związanego z Krakowem artysty podkreślał:

Efekty inwencji działkowiczów zwykł nazywać „instalacjami przedartystycznymi”. Dostrzegł, że spośród figur geometrycznych dominują: koło, prostokąt, trójkąt, ale równie częste jest łamanie proporcji czy gra z nimi (…) Spojrzenie na „sztukę sąsiadów” z perspektywy sztuki współczesnej — mawia Bujnowski — mogłoby sprawić, że np. patyki i sznurki przeznaczone do podwieszania pomidorów, otulone papierami drzewka, firanka rozciągnięta nad poletkiem dla ochrony przed ptakami po zainstalowaniu w galerii zaczęłyby oddziaływać jako obiekty rzeźbiarskie…

Inny obszar sztuki Jana Bujnowskiego to fotografia graficznych struktur suchych trawek i ogrodzeń na szarobiałym śniegu, muzyczny zapis sztuki płotu. Tworzy także instalacje z patyczków, piasku wyrażające energię danego miejsca, kruche i podatne na powiewy wiatru, współgrające z przesuwającym się słońcem, kieruje uwagę na potrzebę wczucia się w miejsce, zasmakowania go.

Odczucie to znane jest niektórym działkowcom, którzy w ogródkowej codzienności niejeden raz pielęgnując rośliny i miejsce, zatapiają się w podobnie zadziwiającej relacji ze światem.