Jednocześnie, Sejm pracuje nad stworzeniem nowej ustawy, zgodnej z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego. Wydaje się, że działkowcy z “Zakola Wisły” otrzymują podwójną dawkę niepewności. Nie dość, że na poziomie ogólnopolskim przyszłość działek stoi pod znakiem zapytania to na poziomie lokalnym, wydaje się w tym przypadku być jasne, ogródki działkowe ma zastąpić osiedle mieszkaniowe.

W Krakowie mamy mało świeżego powietrza. To, którym oddychamy, jest zatrute. Korytarze powietrzne są coraz bardziej ograniczane zabudową. Ten ogród działkowy leży w ciągu wentylacyjnym, przy rzece, zapewnia choć minimalną wentylację zabetonowego i położonego w niecce miasta. Stanowi ostoję ptaków i innych zwierząt, które wzbogacają ekosystem. Jest otwarty dla okolicznych mieszkańców, którzy zawsze są wpuszczani na spacery. Stanowi teren zabaw dzieci z okolicy. Jest sensem życia dla kilkuset rodzin. W tej chwili zieleń utrzymywana przez ogrodników nie kosztuje miasta ani złotówki. Ulokowany jest na zrekultywowanym w latach sześćdziesiątych terenie dawnego śmietniska zakładów farmaceutycznych przez najstarsze pokolenie miejskich ogrodników.

Plany jakie powzięto dla tego terenu budzą zdziwienie. Miasto, a także dzielnica, gospodarując swym majątkiem powinna rozważyć wiele argumentów, i poszukać takich racji dla dobra mieszkańców, które spotykają ekonomię z ekologią.

Tak zatytułowano wystawę zorganizowaną przez Zamek Cieszyn w ramach projektu Design Silesia. Kuratorka wystawy, Katarzyna Pełka, pisząc w katalogu o zjawisku miejskiego ogrodnictwa określa je jako trend, wyraźny we wszystkich liczących się wydarzeniach poświęconych designowi. Organizatorzy wystawy pytają więc o to, co powoduje, że nasza uwaga kieruje się w stronę ogrodów w mieście. Mamy tu perspektywę kryzysu żywnościowego, wzrost zaludnienia w miastach, w których mieszka już więcej jak połowa mieszkańców Ziemi – o czym pisała jedna z badaczek “dzieło-działka”, Monika Kujawska w tekście o etnobotanice miejskiej na łamach „Etnobiologii Polskiej” w 2011 roku. Kuratorka wystawy zwraca uwagę także na realizuję potrzeby życia w przestrzeni przyjaznej, w której to stronę prowadzi chęć realnego wpływu na otoczenie.

Wystawa skomponowana jest z kilku metaforycznych ogrodów, każdy z przystanków wypełniają przykłady działań społecznych, naukowych czy dizajnerskich. Oto dziki ogród gdzie znajdziemy wątek guerrilla gardeningu, ogród warzywny z prezentacją projektu identyfikacji wizualnej gminy Mstów, ogród francuski przybliżający ogrody wertykalne i działalność wikliniarską Stowarzyszenia Serfenta, ogród dla zwierząt z ulami i projektem ptasiego miasta Eveline Vissser, wspólny ogródek gdzie zagościła m. in. „dzieło-działka”. Przestrzeń budynku Oranżerii wypełnia ogrodnicza myśl, a w kilku miejscach Cieszyna trwają terenowe realizacje pod szyldem miejskiego ogrodnictwa na przykład Deszczobranie warszawskiej grupy kwiatkibratki.

W dniu otwarcia wystawy rozmawialiśmy o rozmaitych akcjach zazieleniania miast, wiele tematów wzbudziło dyskusję. Owocem tego spotkania będzie miejska debata 3 czerwca 2013 r. w Cieszynie z działkowcami, burmistrzem i radnymi na temat przyszłości ogrodów działkowych, gdzie raz jeszcze opowiem o wynikającym z naszych badań sensie działki.

Wystawa potrwa do 9 czerwca. Polecam!

Porzucam wieszczy ton i sięgam po brytyjski przykład nie oglądania się na to, co politycy mają do powiedzenia. Kolejki po przydział działki są bardzo długie (pisałam już raz o tym tutaj). Istnieje tam jednak przepis mówiący o tym, że jeśli do gminy/ dzielnicy zgłasza się co najmniej sześć osób z wnioskiem o wskazanie ziemi pod uprawę gmina/ dzielnica ma obowiązek teren taki wskazać, jest to prawo coraz powszechniej egzekwowane. Zamiast trawników Brytyjczycy sieją dzikie łąki (w Polsce dostępne lokalne odmiany u Łukasza Łuczaja), zakładają bujne ogrody balkonowe (Vertical Veg), a prawie siedemdziesiąt tysięcy ludzi radzi sobie inaczej. Jak?

Gdy portal landshare.net wsparł charyzmatyczny lifestylowy kucharz i dziennikarz Hugh Fearnley-Whittingstall, autor popularnego programu telewizyjnego River Cottage (stary jak świat temat o przenosinach na wieś i dobrodziejstwach kulinarnych z tego płynących), propagator szczęścia hodowlanych kur (kampania Chicken Out! czyli Kurczaki wynocha!), wówczas skupił liczną społeczność wokół tego pomysłu. Portal o jakim mowa to machina łącząca tych, którzy szukają ziemi z tymi, którym jej zbywa. W działania mogą się włączać również chcący doradzić lub podziałać społecznie na rzecz wolnych ogrodów. Ziemia, która rzuca wyzwanie i nie powinna się po prostu marnować może być polem przy parafii, wąską działką za supermarketem ale i skrawkami przed kamienicą. Sieć działa nie tylko w Wielkiej Brytanii ale i w Kanadzie, startuje w Australii. Na portalu znajdziemy instruktaż jak się za to zabrać, następnie jak się zabrać za ogrodnictwo, a także jak pomóc samorządom współdziałać w tym temacie.

Brytyjskie pomysły społeczne na ogół wyprzedzały swoją epokę, w końcu pierwsze ogródki działkowe powstawały właśnie tam, Anglia wkraczała w epokę wiktoriańską z rozwijająca się ideą ogrodowych pól dla bezrobotnych lub robotników, do 1899 uprawiano tam już 440 tysięcy działek! Brytyjscy historycy idei łączą powstanie ogrodnictwa działkowego z siedemnastowiecznym problemem ogradzania pól pod rozwój fabryk i ówczesnymi buntami chłopskimi, ale to już motyw na zupełnie inną opowieść. Więcej w książce „dzieło-działka” !

Partyzantka ogrodnicza wystartowała już wieczorem, dziś o poranku był ciąg dalszy. Pierwsze kroki skierowano w stronę Podgórza, rozglądajcie się wokół – gdzie by tu jeszcze zadziałać?

Pies Ogrodnika czeka na zgłoszenia! pies-ogrodnika@o2.pl tel. 500 226 486.

W wiedeńskiej dzielnicy muzeów, w Centrum Architektury AzW przygotowano dużą wystawę poświeconą historii idei uprawiania ziemi w przestrzeni miejskiej. Kuratorka, Elke Krasny, wraz z dużym międzynarodowym zespołem ekspertów, prezentuje współczesne i historyczne przypadki z Chicago, Lipska, Wiednia, Nowego Jorku, Paryża, Hong Kongu, Istambułu, Porto Allegre, Hawany czy Quitro. Ekspozycja opowiada o organizujących się wokół tej idei grupach, nieformalnych inicjatywach i przestrzeniach jakie dzięki ich działaniom powstały. To inne niż znane z oficjalnej wykładni spojrzenie na urbanistykę, które stawia przed widzami pytanie: czego można się nauczyć z tych oddolnych inicjatyw? Jak architekci mogą się posłużyć wypracowanymi w różnych zakątkach świata rozwiązaniami?

Przed wejściem ustawiono sprytną instalację nawadniającą szereg donic z ogródkiem najwyraźniej „w procesie”, tu coś wyrosło bardziej, w innym pojemniku mniej. Instalacja nawadniająca to zlepek rozmaitości zrecyklingowanych, które poskładane w całość, działają. Po wejściu na teren wystawy znajdujemy się w dużej hali, poprzedzielanej siatką ogrodzeniową (wykorzystano rzeczywiste ogrodzenia używane przez wiedeński ZIKiT), na niej zaczepiono rośliny w osłonkach ze ściętych butelek PET. Co jakiś czas bileterka wyrusza z konewką na obchód. Sala jest wysoka i doświetlona, zapewne w czerwcu rośliny te będą jeszcze wyraźniej obecne.

Każdy wykrojony siatką rewir to osobny świat oddolnego działania, zbudowany ze zdjęć, informacji na planszach, krótkich filmów i nagrań. W środku siedziska ze starych szafek. Obok głównej obszernej sali w podłużnym pawilonie prezentowana jest praca fotograficzna, kilkadziesiąt zdjęć bram ogródków działkowych w Wiedniu. Pierwsze chwile na wystawie to historia ruchu działkowego w oparciu o niemieckojęzyczne archiwalia z Lipska (gdzie istnieje muzeum ogródków działkowych), z Wiednia ale i wypowiedzi współczesnych działkowców.

Samo dokładne obejrzenie całości zajmuje około 3 godzin. To duża porcja wiedzy i wiele spotkań z prezentowanymi na wystawie bohaterami miejskiego ogrodnictwa. Zapadają w pamięć tureccy ogrodnicy z Istambułu i uszczuplany teren ogrodów z powodu rozbudowy infrastruktury sportowej.

Wystawie towarzyszy książka, którą tworzą eseje opisujące wszystkie prezentowane przypadki. Także tutaj głównym redaktorem jest Elke Krasny. Autorami współpracownicy zaangażowani w projekt. O czym poczytamy? W eseju kuratorki projektu przybliżającym historię zielonej idei w mieście o tym, że

ogrodnictwo daje siłę i moc do działania.

W innych tekstach: o greckim pawilonie na 12 biennale architektury w Wenecji, Arka. Stare nasiona dla nowych kultur metropolii, autorstawa architektów Phoebe Giannisi i Zissisa Kotionisa. W tekście Nieformalne zmienia się w główny nurt. O miejskim dizajnie między romantyzacją a realnością miasta (Anke Hagemann) o przenikaniu obrzeży kultury spontanicznego recyklingu do głównych nurtów wizualnych architektury czy mody. Jest i tekst historyczny poświęcony działkom w Lipsku. Znajdziemy również fotograficzną prezentację bram ogrodów działkowych Wiednia (seria Uny Steiner). Poczytamy o Rekreacji jako funkcji publicznej w miejskich społecznościach w eseju Jane Addams, noblistki, pierwszy raz opublikowanym w 1912 roku w American Journal of Sociology. Jest esej poświęcony sytuacji żywnościowej Wiednia po I wojnie światowej i ratunku jaki nadszedł z miejskich ogródków (Klaus Novy). Poczytamy o budowniczych tymczasowych foliowych bud i namiotów, całych miasteczek, które zamieniają się w trwałe i pełne życia domostwa – w Tokio, w Limie czy w innych miejscach. Dowiemy się inicjatywach holenderskich, brytyjskich, francuskich współcześnie realizowanych w opozycji wobec narzucanego inwestorskiego charakteru nowej architektury wielkich miast. Odwiedzimy Sarigöl w Istambule, niewielką dzielnicę 3 tysięcy domów zbudowanych bez administracyjnego prawa do budowy ale za to w oparciu o zwyczajowe prawo zajęcia terenu (gecekondular). Poczytamy o miejskich uprawach rolniczych od Hawany do Milwaukee. Odwiedzimy zakątki Azji i Ameryki Południowej. W sumie 350 stron przygody z żywotnym, zielonym obliczem urbanizmu. Książka dostępna w bibliotece naszego Muzeum.

Mimo, że w krótkim wstępie pióra Dietmara Steinera, dyrektora AzW i osoby, która przyczyniła się do powstania dzielnicy muzeów pada deklaracja, że Centrum Architektury to nie jest miejsce o jakiejś ideologicznej orientacji to czytamy również, że

architektura jest jak jedzenie,

jej wpływ na codzienne życie jest ogromny. Przekaz projektu Hands-on Urbanism należy rozumieć jako wyzwanie i afirmację prawa mieszkańców miast do unikalnych, własnych praktyk oddolnego urbanizmu, dodałabym, że agraryzmu również. W czasie przeobrażeń społecznych, hasło wzięcia ziemi w mieście we własne ręce świetnie się wpisuje w potrzeby miszkańców (od niedawna wg ONZ więcej ludzi na kuli ziemskiej mieszka w miastach niż poza nimim).

Film o wystawie, rozmowa z kuratorką: Hands-On Urbanism 1850-2012 The Right to Green

W przyszłym tygodniu startujemy z działaniami wokół wyschniętych klombów w donicach, które zapomniane i przezroczyste, strzegą codziennych ścieżek mieszkańców Krakowa. Niedawno Łucja pisała o idei miejskiej partyzantki ogrodowej, będziemy relacjonować co w klombach piszczy.

Koordynatorem działań jest Pies Ogrodnika, podaję kontakt, pod który można słać zgłoszenia: pies-ogrodnika@o2.pl a dzwonimy tutaj: 500 226 486

Pierwsi chętni już są. Ci, którzy nie będą zwlekać z decyzją otrzymają ogrodniczy ekwipunek: ziemia, sadzonki. Dla wszystkich know-how, help desk, jedym słowem asysta w chłode poranki lub ciepłe wieczory, dla dodania animuszu oczywiście.
Zapraszamy!

Pokażemy na niej zdjęcia Aleksadra Duraja, intrygujący portret działkowców i działek. Jest to nasycona barwami i emocjami opowieść o granicy i o nawiązywaniu więzi. Przemówią też sami działkowcy – będzie można posłuchać fragmentów nagrań zarejestrowanych podczas badań. Widzowie będą też mogli zobaczyć kilka przedmiotów z tworzonej przez MEK kolekcji poświęconej działkom i wspólnie z nami zastanowić się, jakie tropy interpretacyjne można z nich wysnuć.

Wyniki badań zaprezentuje książka. Autorami są zaangażowani w badania antropolodzy, etnografowie, etnobotanicy, a także badacze uprawiający socjologię, kulturozawstwo, filolodzy, historyk sztuki. W książce znajdziemy teksty bezpośrednio oparte o badania „dzieło-działka”, jak i nawiązujące do samej idei działki, działkowej praktyki czy procesu badań. Pokazujemy także fotografie artystów, dla których ogródki działkowe stanowią inspirację.

Andy Goldsworthy Rivers and Tides 2001

kadr z filmu Rivers and Tides 2001

Nurt w jakim tworzy artysta, nazywany land art (sztuką ziemi), skupia różnych twórców. Jednym z pierwszych tworzących w tym duchu jest Richard Long. Wśród polskich przykładów warto przywołać sylwetkę Jacka Tylickiego, i zwrócić uwagę na zainspirowaną ogródkami działkowymi twórczość Jana Bujnowskiego, niektóre z prac pokażemy w naszej książce. Marek Karwala pisząc o postaci związanego z Krakowem artysty podkreślał:

Efekty inwencji działkowiczów zwykł nazywać „instalacjami przedartystycznymi”. Dostrzegł, że spośród figur geometrycznych dominują: koło, prostokąt, trójkąt, ale równie częste jest łamanie proporcji czy gra z nimi (…) Spojrzenie na „sztukę sąsiadów” z perspektywy sztuki współczesnej — mawia Bujnowski — mogłoby sprawić, że np. patyki i sznurki przeznaczone do podwieszania pomidorów, otulone papierami drzewka, firanka rozciągnięta nad poletkiem dla ochrony przed ptakami po zainstalowaniu w galerii zaczęłyby oddziaływać jako obiekty rzeźbiarskie…

Inny obszar sztuki Jana Bujnowskiego to fotografia graficznych struktur suchych trawek i ogrodzeń na szarobiałym śniegu, muzyczny zapis sztuki płotu. Tworzy także instalacje z patyczków, piasku wyrażające energię danego miejsca, kruche i podatne na powiewy wiatru, współgrające z przesuwającym się słońcem, kieruje uwagę na potrzebę wczucia się w miejsce, zasmakowania go.

Odczucie to znane jest niektórym działkowcom, którzy w ogródkowej codzienności niejeden raz pielęgnując rośliny i miejsce, zatapiają się w podobnie zadziwiającej relacji ze światem.

Rozpoczynający się sezon jest okazją do przeprowadzenia zmian na działkach. Jak skłonić przy tym działkowców do czynnego udziału w poprawie wizerunku ogrodów działkowych w społeczeństwie?

Autorzy, Sławomir Milewski i Dominik Taraska zapowiadają, że w kolejnych numerach podadzą przykłady modernizacji. Co jest najpilniejsze?

Z przeprowadzonych badań sondażowych wynika, że najbardziej pilnymi do poprawienia kwestiami w tym zakresie są: stan techniczny i estetyka altan, ogrodzeń, małej architektury, wygląd, forma i dobór roślin ozdobnych i sadowniczych, usytuowanie i zagospodarowanie rabat. Ważna jest także poprawa funkcji ekologicznej działki, polepszenie porządku i ładu przestrzennego, a także nadanie całości czytelnej kompozycji.
Padają propozycje, aby spojrzeć na działkę, która zapewne wydaje się działkowcowi najpiękniejsza, z dozą samokrytyki. Podczas remontu tanią papę na remontowanym dachu zastąpić gontem bitumicznym. Wizerunek działki może poprawić zastosowanie kostki brukowej, gotowych, impregnowanych fabrycznie i efektownie barwionych elementów drewnianych jak np. pergole, trejaże, meble ogrodowe. Warto wygospodarować na działce trawnik i obsadzać jego obrzeża a nie zapełniać dosadzaniem każdy wolny skrawek.

To tylko niektóre ze szkicowo zaproponowanych rozwiązań. W kwietniowym numerze znajdziemy propozycje modernizacji dotyczące układu przestrzennego.

PZD planuje na rok 2012 ofensywę wydawniczą. Już dostępny jest tom Vademecum działkowca, poradnik obejmujący wszystkie aspekty funkcjonowania działki. Program modernizacji działek w ROD przyjęto podczas Krajowej Rady 24 lutego.

Podjęta uchwała o modernizacji ma na celu doprowadzić zagospodarowanie działek do wysokiego poziomu estetycznego, funkcjonalnego i ekologicznego. Program przewiduje powszechny przegląd działek w całej Polsce.

53 projekty modernizacyjne zawiera Album zagospodarowania działek, który ukazał się w lutym w nakładzie niemal dwudziestu tysięcy egzemplarzy, dostępny w każdym ROD. Umieszono w nim także 17 projektów specjalistycznych, np. działki dla rodziny z małymi dziećmi, wraz z katalogiem zastosowanych roślin. Zmodyfikowano również stronę internetową Krajowej Rady PZD.

Czyżby działki jakie dane było nam poznać podczas badań „dzieło-działka” właśnie zmierzały w nowym kierunku? Rozpoznana samowystarczalność, szukanie kreatywnych i tanich rozwiązań opartych na recyklingu, wolna od narzuconej konwencji i dominujących estetycznych stylów swoboda kreowania własnego miejsca być może w pewnej części zostanie poddana nowym estetycznym rygorom. Jak będą zapatrywać się na te pomysły sami działkowcy? Uważam, że to bardzo ciekawy moment dla ruchu działkowego, ciekawe co przyniesie wprowadzanie w życie tej strategii.