Dla wychowania dzieci gwałtownych, fantastycznych, namiętnych, rozpieszczonych i zgrymaszonych życiem w czterech ścianach niezbędne są zabawy i prace w ogrodzie. Z dzieci takich wyrastają dorośli nerwowi i niezadowoleni z życia.

O problemie biofobii (między innymi) mówiono podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Hortiterapii 15 marca 2012 roku. Ciekawych wątków było znacznie więcej. Przypomniano o założeniach leczniczych krakowskiego Szpitala im. Babińskiego (szpitala psychiatrycznego zaprojektowanego z myślą o hortiterapii, aż trudno uwierzyć, że te piękne szklarnie na terenie obiektu stoją dziś nieużywane!), zaprezentowano ośrodki, które praktykują hortiterpię (np. niemal 2 tys. hektarów biodynamicznych upraw w zachodniopomorskim, w Juchowie, okolice Szczecinka, prowadzone przez Stowarzyszenie Demetr i Fundację im. Stanisława Karłowskiego czy praktyki Fundacji Brata Alberta w Warsztacie Terapii Zajęciowej w podkrakowskich Radwanowicach). Relacja z krakowskiego projektu pilotażowego prowadzonego w Ogrodzie Botanicznym przedstawiła dr n. med. Grażyna Staudt-Spychałowicz.

Ciekawe wystąpienie z zakresu zagospodarowania terenu w prowadzeniu hortiterapii i terenoterapii prezentowały dr inż. arch. Kamila Adamczyk (Uniw. Przyrodniczy Wrocław, w oparciu o swoją pracę doktorską) oraz dr Lucyna Górska-Kłęk (AWF Wrocław). Autorki krytycznie zestawiły stosowane w różnych ośrodkach narzędzia terapeutyczne (wiele przykładów z południa Niemiec ale i z londyńskiego Thrive Battersea), akcentowały dobór rozwiązań wobec określonych grup odbiorców. Wyniki badań mają być ogłoszone drukiem w przyszłym roku.

Prezentując podczas konferencji przykład autorefleksji działkowców uczestniczących w badaniach „dzieło-działka” chcieliśmy wskazać na profilaktyczne i autoterapeutyczne właściwości ogrodów działkowych. Hortiterapia rozpowszechniła się w USA w latach sześćdziesiątych gdy użyto jej jako wsparcia dla weteranów wojennych wojny wietnamskiej. Wydawać się może, że ogródki działkowe w Europie odegrały taką rolę w czasach po II wojnie światowej. Widać to wyraźnie na polskim przykładzie, refleksje te wynikają z badań jakie prowadziliśmy w 2009 i 2010 roku.

Organizatorzy konferencji, a więc dr Bożena Szewczyk-Taranek, prof. Anna Bach z Uniwersytetu Rolniczego, ekipa z Ogrodu Botanicznego i z Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. Św. Ludwika w Krakowie, zapowiedzieli powstanie stowarzyszenia, które hortiterapię będzie w Polsce upowszechniać.

Dopisek: Hortiterapia raz jeszcze 4.04.2012
Niedawna konferencja o hortiterapii, wzbudziła zainteresowanie także redakcji „działkowca”. W krótkim podsumowaniu zauważono naszą prezentację o walorach terapeutycznych ogrodów działkowych, którą wraz z dr Piotrem Klepackim z Ogrodu Botanicznego, biorącym udział w projekcie „dzieło-działka”, przygotowaliśmy. Cytowane wystąpienie Działkowanie jako forma profilaktyki i terapii. Wyniki badań w ramach projektu „dzieło-działka” skupiało się na potencjale ogródków działkowych jako miejscu o walorach autoterapeutycznych.

„The Real Dirt of Farmer John” z 2005 roku to zabawna i dramatyczna opowieść o rolniczej Ameryce. Reżyser Taggart Siegel opowiadając historię Johna Petersona, rolnika ze środkowego zachodu (północne Illinois), pokazuje jak świat amerykańskiej prowincji lat 50-tych, przez czas kontrkultury ’68 roku i kryzysu lat 80-tych doszedł do punktu, w którym ludzie rozglądają się za prawdziwą żywnością a uprawna, dobrej jakości ziemia jest przeznaczana pod kolejne osiedla domów sięgających daleko od metropolii przedmieść. Widzimy kapitalne materiały archiwalne (wszechobecność amatorskich kamer znów daje świetne rezultaty), śledzimy chwile świetności i całkowitego upadku farmy, kibicujemy kreatywnym pomysłom właściciela mocującego się z samym sobą i zmieniającymi się warunkami gospodarowania.

Film kończy współczesna sekwencja o tym, w jaki sposób mieszkańcy aglomeracji organizują się w społeczności konsumentów, którzy na zasadach abonamentu kupują żywność z od lokalnych rolników, a farma, która jest bohaterką filmu, uczestniczy w ruchu Community Supported Agriculture umożliwiającym dostęp do lokalnych, sezonowych warzyw i owoców. Idea „prawdziwe jedzenie, prawdziwi rolnicy, prawdziwa społeczność” propagowana przez stowarzyszenie Lokalne Zbiory rozwija się od 20 lat, w rytm galopującego uprzemysłowienia produkcji żywności. Stowarzyszenie jest częścią sieci Kupuj Lokalnie. Cała ta machina konsumencka to typowo amerykański, oddolny i społecznościowy wynalazek, odpowiadający na prawdziwe potrzeby współczesnego człowieka odciętego od tego co namacalne i na jego miarę.

Podczas oglądania filmu nie sposób było uniknąć pytań o miejsce ogródków działkowych i związanego z nimi sposobu życia w świecie, który staje się coraz bardziej wirtualny i globalny. Czy nie jest czasem tak, że w działkach cenimy możliwość pozostawania w kontakcie z namacalnym działaniem – bycie ogrodnikiem, bukieciarką, stolarzem, gołębiarzem, hodowcą królików, pszczelarzem? A pamiętacie farmerską grę na Facebooku o której niedawno pisała Łucja?

W filmie z ust Johna Petersona pada zdanie, że farma znów przyciąga idealistów, jak w latach 60-tych. W czasach hipisów było to miejsce artystycznych i innych eksperymentów, dziś równie intensywnie służy osobom poszukującym „prawdziwych” doświadczeń w dziś egzotycznym, rolniczym wymiarze. W głowie pozostaje zachwyt nad roślinami, przyjemność zajmowania się ziemią, odkrywanie sensu pracy rąk i tego efektów. Można by rzec, dzieło-farma.

I jeszcze polski komentarz: Andrzej Żwawa w Zielonych Brygadach o żywności organicznej w artykule Myśl globalnie, jedz lokalnie.

Ostatnio, kiedy w pomorskiem pytałam, czy w przydomowym ogródku gospodyni stosuje kalendarz księżycowy, powiedziała, że „owszem obok marchewek sadzi cebulę”, bo szkodniki, które lubią marchewkę nie znoszą zapachu cebuli. W ten sposób unika stosowania szkodliwej chemii. Utożsamienie kalendarza księżycowego z ekologiczną uprawą świadczy pewnie o braku dokładniejszej wiedzy biodynamicznej, ale także pozwala sądzić, że kalendarz księżycowy nie jest czymś kosmicznym i udziwnionym, a raczej równie tradycyjnym i wypróbowanym, jak stare metody zwalczania szkodników zapachem cebuli.

Przekonanie o racjonalnym działaniu wiąże się przecież z doświadczeniem- jeżeli sprawdziliśmy, że coś działa nie ma powodu tego podważać.
Moja koleżanka z pracy mówi, słuchając wywodów o kalendarzu biodynamicznym, że nie chodzi o przypływy i odpływy, tylko o lustro wody podziemnej (!). To brzmi dość magicznie. Szukam nowych dowodów na racjonalność kalendarza biodynamicznego, a na razie idę sadzić kwiatki w skrzynkach, bo we środę koniec czasu siewu.